Tagarchief: hoop

De kracht van het vertellen van verhalen

annejet

Iedere therapeut die narratieve (verhalende) technieken gebruikt zal genoten hebben van het televisieprogramma Zomergasten met schrijfster Annejet van der Zijl. Een meesterverteller was uitgebreid aan het woord over haar leven en haar werk. Ze schreef o.a. de biografieën van Annie M.G. Schmidt en Prins Bernard en het gereconstrueerde verhaal Sonny Boy.

Vooral toen ze zei dat mensen ‘heel veel waarheid’ kunnen verdragen als het maar in de context wordt gezet raakte mij dit als psycholoog. Zo is het echt! Ik ervaar in elke therapie dat het scheppen van een kloppend verhaal helpend is. De vaak verzwegen of onderdrukte waarheid valt op zijn plek. Daarom vind ik mijn werk misschien net zo mooi als Van der Zijl het hare.

Net zoals het schrijven van een goed verhaal kan therapie ook niet zonder context. En daarom moet er een eind komen aan het stigmatiseren en medicaliseren van mensen die het moeilijk hebben. Dat helpt mensen niet. Het is armoe. Mijn vorige bericht ging hier over.

Narratieve therapie wil van ‘arme’ verhalen, ‘rijke’ verhalen maken; wil van ‘dunne’ verhalen, ‘dikke’ verhalen maken; wil bewegen van verhalen waarin het probleem overheerst naar verhalen waarin ook voorkeuren, verlangens en dromen staan. Die verhalen geven veerkracht. Hoe erg de gebeurtenissen in het verhaal ook zijn, de cliënt maakt er in dialoog met de therapeut een verhaal over waar hij of zij mee verder kan.

Een kloppend verhaal geeft rust zegt Van der Zijl. En het moeten volgens haar niet zozeer karakterbeschrijvingen zijn die verteld worden maar gebeurtenissen uit iemands leven. De gebeurtenissen scheppen de context. Het ligt er maar net aan waar en wanneer je geboren bent, wat voor verhaal het wordt. Een spannend voorbeeld van een beschrijving van gebeurtenissen was te zien in het fragment uit de documentaire Bravehearts van Kari Anne Moe. De Noorse studente Johanne doet daarin verslag van de traumatische gebeurtenissen die haar overkwamen in 2012 op het eiland Utøya. Hieronder de trailer van de documentaire.

Hier een link naar een bericht over schrijftherapie bij trauma.


“Schrijven is verleiden,” volgens Van der Zijl. Voor het publiceren van haar biografie over Annie M. G. Schmidt bijvoorbeeld was het voor haar belangrijk dat de zoon van Schmidt het manuscript goedkeurde. Het was belangrijk dat zij de zoon kon verleiden met haar verhaal over bijvoorbeeld het overlijden van zijn moeder. Schmidt had uit eigen wil een einde aan haar leven gemaakt. Het was niet zo gemakkelijk om deze waarheid naar buiten te brengen. ‘De schrijfster van Jip en Janneke maakte een eind aan haar leven’, zou een niet te verdragen verhaal geweest zijn en het zou ook een niet kloppend verhaal geweest zijn. Door de context van het leven van Annie M.G. die door de hele biografie heen wordt neergezet als een vrouw die op vele momenten haar leven in eigen hand nam, kon de waarheid van haar zelfgekozen dood verteld en verdragen worden.

Voordat Van der Zijl begint met het schrijven van een verhaal moet ze nieuwsgierig zijn en moet ze iets niet snappen. Dan gaat ze op zoek en begint ze te begrijpen en schrijft ze het boek. Ze kan er goed tegen als ze iets niet direct snapt.


Na haar kindertijd in het provinciale Leeuwarden van de jaren ’70 voelt ze zich aangetrokken tot grote, dramatische verhalen.  Ze studeert geschiedenis en werkt een tijd als journalist. Op haar 40e kwam ze erachter dat ze het liefst schrijft over avontuurlijke levens uit andere werelden om daar thema’s in te ontdekken waardoor je die levens steeds beter gaat begrijpen.

Een thema uit haar eigen leven waar ze zelf lange tijd geen verhaal van kon maken is dat van de ‘halve tweeling’.  Een halve tweeling noem je iemand die zijn of haar tweelingbroertje of -zusje verloren is. Haar moeder vertelde haar toen ze 7 was dat ze een tweelingbroertje had gehad die was overleden vlak na zijn geboorte. Het heeft heel lang geduurd voordat Van der Zijl woorden kon geven aan dit verhaal. Haar vader was zelf ook een halve tweeling en dit was voor hem een te pijnlijk onderwerp. Er kon bij haar thuis dus niet over gesproken worden. Annejet respecteerde dat. Haar vader is inmiddels overleden.

We zagen een fragment uit de documentaire van Anna van der Wee over halve tweelingen; Lone Twins. Hieronder de trailer van de documentaire.

De tweelingrelatie is natuurlijk een heel bijzondere omdat die al in de baarmoeder begint. In het fragment is te zien hoe een arts/fotograaf de gelegenheid kreeg om een kunstzinnige zwart-wit foto te maken van een tweeling vlak na de geboorte. Bij het geboren worden moet een tweeling na 9 maanden samen in de baarmoeder natuurlijk voor even gescheiden worden en nog wel gedurende een zeer heftige gebeurtenis. De foto laat heel mooi en duidelijk zien hoe meteen alles goed is als de tweelingbaby’s weer samen zijn. Tweelingen delen één ziel volgens een Afrikaanse stam.

Van der Zijl over haar eigen ‘halve tweeling’ beleving: “Je kunt moeilijk verdriet hebben over de dood van iemand die je niet kent… het is heel moeilijk om in woorden te vatten. Al die halve tweelingen denken: Wat ben ik nou? Ik ben geen ‘singleton’ maar ook geen ‘twin’. Ik ben een ‘twinless twin’.” Ze is de documentairemaakster Van der Wee erg dankbaar want de documentaire hielp haar om woorden te vinden voor haar eigen ervaringen. Ze zet zich in voor twee want haar broertje kreeg de kans niet… En bij het schrijven van haar boeken leeft ze twee levens; “misschien is één leven een beetje saai…”

Haar laatste fragment was niet saai. Ze koos het om met hoop te eindigen.

Het is een filmclip bij een lied maar het is eigenlijk een minidocumentaire over een zwarte ruiterclub in Philadelphia. We zien jongens die opgroeien in zo’n hopeloze zwarte wijk zoals je die in Amerika hebt – denk ook aan Ferguson. De club bestaat al zo’n 80 jaar, de paarden zijn bij het slachthuis vandaan gehaald en de clubleden zijn voor de paarden gaan zorgen en er wedstrijden mee gaan organiseren. Al die jaren is deze club er geweest voor deze jongeren om even aan de uitzichtloosheid te kunnen ontsnappen. Het zijn ervaringen van trots en plezier die niemand deze kinderen meer kan afnemen. Dit is te zien:

De documentaires Bravehearts en Lone Twins zijn te zien op de site van de NPO.


Meer over narratieve therapie in mijn berichten  Therapie is taal en Taal, metaforen en verhaal en Narratieve therapie in actie en zo zijn er nog een paar te vinden op mijn blog.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Psychologie, proza en poëzie, Psychotherapie