Tagarchief: Esther Perel

Opnieuw eigenaar worden van je verlangen

‘Rekindling desire’ is de titel van een video waarin Esther Perel spreekt over het seksuele verlangen. ‘Rekindling desire’ betekent: Aanwakkering van verlangen.

Het seksuele verlangen werkt niet veel anders dan het verlangen naar een croissant. Omdat Perel zo’n innemende spreker is krijg je meteen zin. De video duurt nog geen 3 minuten. Kijk hier: Rekindling desire

Door weer eigenaar te worden van wat je wil, wakker je het verlangen aan. Daarbij speelt de verbeelding een rol. Een crisis in het verlangen is eigenlijk een crisis in de verbeelding. Het toeëigenen van je verlangens betekent dat je vind dat je de bevrediging van het verlangen verdient, dat je deze waard bent.

Als je het verlangen kwijt bent ben je de verbinding met jezelf kwijt. Je bent je hoop, je nieuwsgierigheid en je aspiraties kwijt en ook je seksuele verlangen.

Mocht je meer willen weten kun je de online workshop ‘Rekindling desire’ volgen of het boek kopen.

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Psychotherapie

Esther Perel in Zomergasten

 

Heerlijk om een vakgenoot, systeemtherapeut, zo goed voor de dag te zien komen op TV. Het dagblad Trouw kopte met een recensie: De slotaflevering van Zomergasten was een openbaring. Esther Perel heeft een gave.

Inderdaad. Zo komen haar overwegingen over, als een openbaring! Esther Perel heeft zich het gedachtegoed van de systeemtherapie zo eigen gemaakt dat het overkomt alsof ze het heeft uitgevonden.

Maar Perel was nog lang geen relatietherapeut toen ze in 1981 bij Minuchin mocht meekijken bij zijn gezinstherapieën. Minuchin, de vader van de systeemtherapie. Van hem heeft ze veel geleerd. Dat weet zij ook.

Niet dat ik zou willen zeggen dat Perel geen gave heeft want daar ben ik het van harte met de journalist van Trouw eens. En die gave vindt, denk ik, vooral zijn oorsprong bij de opvoeding door haar ouders, twee getraumatiseerde Joodse mensen uit Polen, die ondanks alles haar een innemende hoeveelheid levendigheid, verbeeldingskracht en zelfvertrouwen hebben weten mee te geven. Daarnaast heeft ze van jongs af aan verschillende talen leren spreken.

Perel zegt: “Problemen leven niet ìn je maar in het ecosysteem”. Dit is een typisch systemische uitspraak. Dat we geneigd zijn om te denken dat problemen ìn ons leven, wordt volgens haar mede veroorzaakt door de psychoanalyse. We gingen diep graven in onze psyche en zijn ons zelf steeds meer gaan identificeren met onze problemen, maar we zijn meer dan dat. We zijn niet ons probleem. Perel: “We zijn elkaar voortdurend aan het maken.” Een andere manier om dit te zeggen is: “Het probleem zit niet tussen de oren maar tussen de neuzen.”

Om het probleem weer buiten je zelf te plaatsen biedt bijvoorbeeld de, uit de systeemtherapie voortgekomen, stroming van de narratieve therapie een stuk gereedschap. Ik doel op het zogenaamde externaliseren van het probleem zodat je het beter van verschillende kanten kunt bekijken. Daar hebben narratief therapeuten vele vragen voor bedacht. Om te beginnen geef je het probleem een naam met een hoofdletter. Stel dat het probleem Onzekerheid heet, dan vraag je bijvoorbeeld naar de bedoelingen, de bondgenoten en de manier van spreken van Onzekerheid.

Minuchin ontwikkelde weer andere gereedschappen. Zijn gezinstherapie valt onder de structurele systeemtherapie. Perel zocht een mooi fragment uit met hem. Minuchin noemt in het fragment ook nog even een belangrijke vertegenwoordiger van de narratieve stroming: Michael White .

Loskomen van je zekerheden

Perel heeft Minuchin zelf aan het werk gezien en herinnert zich dat hij gezinstherapie eens voorstelde als een biljartspel. Je moet strategisch denken. Als je het probleem van het gezin wil oplossen dan wil je bijvoorbeeld dat één van de ballen (één gezinslid) van positie verandert. Om dat voor elkaar te krijgen stoot je een andere bal in zijn richting waardoor de bal in beweging komt. Hoe de ballen na die eerste stoot op het laken liggen zal er heel anders uitzien. Veranderen van rollen en posities om het probleem op te lossen ofwel om verandering te creëren. Zo werkt structurele gezinstherapie.

Voordat Perel bovenstaand fragment van Minuchin liet zien benadrukte ze eerst dat we ons een weg moeten zien te banen uit onze eigen zekerheden, uit de verhalen waarin we vast zijn komen te zitten. Dit naar aanleiding van het eerste fragment van deze Zomergasten-avond, uit de film ‘I, Tonya’ waarin een moeder en dochter de confrontatie aan gaan. Het punt dat Perel wil maken is dat het verzekerd zijn van je eigen waarheid of zekerheid, de vijand van verandering is.

“Welcome to my office”, zegt ze nadat we gezien hebben hoe moeilijk het kan zijn om de waarheid van dochter Tonya te laten samenkomen met de waarheid van haar moeder. Ze willen een relatie met elkaar maar ze willen bij hun eigen waarheid blijven en die liggen ver uit elkaar. Perel zou zeggen: “Het doet me pijn om jullie zo te zien. Jullie moeten een weg zien te vinden uit je eigen waarheid, uit je eigen zekerheid.”

Het idee van het vastzitten in je eigen verhaal, zekerheden of waarheid en de kennis over hoe je daar uit los moet zien te komen en hoe dit helpt bij het opnieuw verbinden met mensen komt voort uit de stroming van de narratieve therapie. Het doel van de therapie is om samen een nieuw verhaal te kunnen maken.

Perel ziet heel veel mensen die ‘op zoek zijn’ naar verbinding met hun ouders. Wie waren/zijn zij nu echt? De moeder in de film gaf Tonya een keiharde opvoeding wat de dochter haar kwalijk neemt. De ‘waarheid’ van de dochter transformeert wanneer ze kan aanhoren dat deze moeder zelfs niet eens gezien werd door hààr moeder en dat zij met haar harde opvoeding vooral wilde voorkomen dat zij Tonya hetzelfde zou aandoen.

Het volgende fragment komt uit de documentaire: ‘My architect’. We zien opnieuw hoe vast we kunnen komen te zitten in onze zekerheden, in onze verhalen. Soms is een zekerheid of een verhaal zelfs een illusie. Een oudere vrouw houdt hier vast aan de illusie, haar waarheid, dat haar partner van haar hield en dat hij naar haar op weg was. Zij wil zich niet uit haar illusie bevrijden maar haar zoon, de maker van de documentaire, wil wel dat zij dit doet. Hij doet zijn best om zijn moeder op andere gedachten te brengen maar zij blijft vast houden aan haar romantische verhaal. Misschien is dit ook wel het beste in dit geval. Zij heeft geen behoefte aan verandering. Haar zoon wel maar hij laat haar uiteindelijk toch maar in haar waarheid.

Deze documentaire is in zijn geheel een mooi verslag van hoe een kind op zoek gaat naar verbinding met een ouder. In dit geval is een zoon op zoek naar zijn vader.

Het ritme van de liefdesrelatie: Harmonie – disharmonie – reparatie

Uit ‘The before trilogy’ die de fasen van een liefdesrelatie in beeld brengt toont Perel een fragment uit het laatste deel ‘Before midnight’. We zien hoe de man uiteindelijk de verbinding met de vrouw probeert te herstellen, hoe hij de disharmonie probeert te repareren. Dit is een herkenbaar ritme in liefdesrelaties: harmonie, disharmonie en reparatie. In dit fragment lijkt de reparatie van de man te gaan werken.

Partners die in therapie gaan komen meestal niet met de vraag: wat doe ìk fout? Meestal willen de partners het hebben over wat er fout is aan de ander. Ze zijn de experts van de fouten van de ander. Perel vraagt graag naar het begin van de relatie. Waarom vielen ze op elkaar? Wat vonden ze zo leuk aan elkaar? En het bijzondere is dat datgene waar we in het begin het meest op vallen, later de bron van het conflict wordt. Het paar zegt: “We waren aan het dromen maar nu voelt het als een desillusie.” Ze krijgen iets teveel van het goede van de ander.

Wat Perel aan de orde wil stellen is de hoeveelheid hoge verwachtingen die paren tegenwoordig van elkaar en de relatie hebben. Waar onze behoeften aan verbinding vroeger vervuld werden door de leden van een hele gemeenschap moet dit nu overgenomen worden door die ene partner.

Wat weten we eigenlijk over waar paren mee worstelen?

Perel heeft podcasts gemaakt van paren in therapie. Ze kwam op het idee om deze podcasts te maken toen ze een keer verbleef in een Italiaans dorp waar iedereen nog van elkaar wist wat voor ruzies er speelden tussen echtparen maar ook wanneer ze elkaar liefhadden. Deze gemeenschappen zijn zo goed als verdwenen. Het dorp is vervangen door Facebook en daar laten we alleen onze mooie kanten zien.

Met de podcasts krijgen we een kijkje in de achterkamer, de huiskamer en de slaapkamer van een paar net zoals in dat Italiaanse dorp. Perel bood de paren in de podcasts gratis relatietherapie aan in ruil voor geluidsopnames van de gesprekken. Natuurlijk blijven deze paren anoniem maar hun stemmen zijn echt. Je kunt ze hier beluisteren: https://estherperel.com/podcast

Waar paren mee worstelen komt ook naar voren in een fragment uit de serie ‘The skin deep’. In deze serie beantwoorden paren vragen die op kaartjes staan. Terwijl ze om de beurt vragen stellen aan elkaar en deze beantwoorden, zitten ze tegen over elkaar en kijken ze elkaar aan.

De kaartjes die voor deze serie werden gebruikt zijn te koop en interviewer Janine Abbring haalde ze te voorschijn en trok een kaart uit de stapel voor Perel. De vraag die er op stond was: ‘If your mum were here, what would she tell me about you?’ Perel’s moeder zou over goede eigenschappen beginnen die ze niet tegen Perel zelf zou hebben verteld en de moeder van Abbring zou gezegd hebben dat ze goed borstplaat kon bereiden en dat ze niet zo stoer is als ze er uit ziet. Een leuk en persoonlijk moment in het interview.

Perel vindt het gebruik maken van deze kaartjes in therapie een goed idee omdat het een spel is. Je komt eigenlijk vanzelf op een meta-niveau.

Naar aanleiding van het ‘Skin Deep’ fragment heeft Perel het ook over de hoge verwachtingen die we tegenwoordig hebben van seksualiteit. Vroeger ging seks over reproductie en was het voor de vrouw een huwelijkse plicht. Nu willen we er van genieten en gaat seks over passie en verbinding. Dit zijn heel grote dingen. Dit verlangen we van seks voor het eerst in de geschiedenis van de mensheid.

In het fragment raapt de man het kaartje: ‘When did you last fake an orgasm?’ en we zien hoe kwetsbaar en machteloos de man is terwijl zijn vrouw hem probeert te antwoorden. Zìj kan een orgasme ‘faken’ maar hij niet. Hij voelt zich volgens Perel afgewezen, incompetent en hij moet er maar op vertrouwen dat zij de waarheid spreekt over het wel of niet hebben van een orgasme.

Emancipatie voor iedereen

Vrouwen kunnen angst hebben voor verkrachting maar mannen kunnen bang zijn om vernederd te worden. Voor mannen geldt nog steeds de rigide code dat ze moeten winnen, dat ze competitief moeten zijn enz. We hebben een grotere diversiteit nodig in dit soort codes, niet alleen voor mannen maar voor iedereen. We moeten allemaal emanciperen.

In het ‘Skin deep’ fragment zien we dat niet alleen de man macht heeft. De machtsdynamiek speelt in elke relatie. Wie heeft de macht en wanneer? Wat is het rollenspel van de macht in de relatie? Dit zijn belangrijke vragen.

Na de Lewinsky-affaire in de VS (1995) is Perel zich gaan afvragen hoe Amerikanen eigenlijk over partnerrelaties en seks denken. Drie keer scheiden vinden de meeste Amerikanen normaal maar ontrouw en overspel zijn taboe. Hoe kan dit? Perel: “Hoe mensen met seksualiteit omgaan geeft een venster op de cultuur.” Het hedonistische (alles kan en mag en we moeten genieten) staat hier tegenover het puriteinse (het mag niet). Het mag niet maar Amerikanen willen wel alle details weten van het overspel…

Bij je partner blijven als je bedrogen bent is de nieuwe schande in de VS. Bedrog is het voornaamste probleem geworden. Amerikanen zouden seksueel intelligenter moeten zijn. In de periode van de Lewinsky affaire is Perel seksuoloog geworden en schreef ze haar eerste boek: Erotische Intelligentie. In het engels: ‘Mating in captivity’.

Lewinsky heeft haar verhaal, haar waarheid getransformeerd. Eerst dacht Lewinsky dat de seks met Clinton gebaseerd was op wederzijdse instemming. Maar later veranderde haar verhaal, haar waarheid, in dat de seks nìet gebaseerd was op wederzijdse instemming. Zij was een jonge stagaire en Clinton was president. Perel: “Hoe komt een jong meisje tot een beslissing in het gezelschap van een president? Dit is Lewinsky zich gaan afvragen. Je ziet welk effect een ander verhaal of een andere waarheid heeft: Een andere blik op de gebeurtenissen verandert de beleving er van.”

#Metoo

Voor Perel is het Lewinsky verhaal geen ‘#metoo’ verhaal. ‘#Metoo’ wil ze met een genuanceerde blik bekijken. Daarom toont ze een fragment met de Franse feministische filosofe en historicus: Elisabeth Badinter.

Badinter, die ook een boek heeft geschreven over het moederschap: ‘De mythe van de moederliefde: geschiedenis van een gevoel’. Badinter, die zegt dat we vroeger vonden dat je iemand niet moest verlinken. Dat deed je niet. En dat lijkt veranderd met ‘#metoo’. Verlinken lijkt prijzenswaardig geworden. Daar heeft Badinter moeite mee. Het moet niet vals worden. Perel merkt op dat zich hier ook de kloof van de generaties toont.

Net als Badinter staat Perel positief tegenover de vrouwen en mannen die eerst in de schaduw stonden en die nu getuigen van de seksuele intimidatie en het misbruik dat hen is overkomen. Getuigen is iets anders dan verlinken.

We moeten een onderscheid maken tussen ‘power over’ en ‘power to’.

Je levendig willen voelen

Het volgende fragment komt uit de 9-urige documentaire van Claude Lanzmann: Shoah. De film bestaat voornamelijk uit interviews met zowel slachtoffers als daders en bezoeken aan plaatsen die van belang waren voor de Holocaust in Polen, waaronder drie vernietigingskampen. Hij geeft getuigenissen van geselecteerde overlevenden, ooggetuigen en Duitse daders, vaak heimelijk gefilmd met een verborgen camera. Perel laat een fragment zien met een kapper die in concentratiekamp Treblinka zat.

Volgens Perel doet deze filmmaker precies wat de kinderen van de concentratiekamp slachtoffers ook hebben moeten doen: vragen stellen. Lanzmann vraagt door, ook als de kapper niet meer verder kan vertellen. Welke vragen stel je? Wat wil je weten als kind? Perel heeft haar moeder ondermeer gevraagd: “Wat maakte dat je wilde blijven leven?” Haar moeder dacht dat er na de verschrikkingen iemand zou zijn die op haar wachtte, dat er iemand was aan wie ze haar belevingen zou moeten vertellen. Ze durfde haar moeder niet te vragen naar de pijn en haar ouders vertelden haar vooral de heroïsche verhalen. Maar ze heeft hieruit goed begrepen dat mensen zich heel graag levendig willen voelen al is het maar voor één minuut. “Sommige mensen komen uit het trauma maar leven niet.” Haar ouders wilden groot en levendig zijn. Ook mensen die in therapie gaan, zoeken naar het levendige.

“Je voelt het geluk als je betekenis hebt”.

We moeten niet zoeken naar geluk maar we moeten zoeken naar betekenis. De choreograaf Ohad Naharin maakte een dans ter gelegenheid van het 50 jarig bestaan van de staat Israël, die betekenis voor hem had. We zien in dit fragment delen van de dans en de protesten er tegen. Perel: “Dit is kunst die een protest is, die tegen de traditie ingaat.” Naharin wilde de dans niet veranderen toen er veel reacties kwamen van mensen die aanstoot namen aan de onderbroeken waarin de dansers gekleed waren. Perel staat achter hem en hecht er aan dat de kunst vernieuwing, transgressie teweeg brengt. Zowel in de kunst als in therapie moeten we kunnen zeggen: “Ik wil een oude orde verlaten, een grens oversteken, ik wil het anders.”

Soms moet je mèt iemand anders zijn om zèlf iemand anders te zijn

Om haar visie over ontrouw is Perel de laatste tijd erg bekend geworden. Ze schrijft er over in haar nieuwe boek: ‘Liefde in verhouding: een nieuw perspectief op trouw en ontrouw’. Haar eerste boek: ‘Erotische intelligentie’ gaat over het verlangen binnen de relatie en dit tweede boek gaat over het verlangen buiten de relatie.

Ontrouw is een taboe maar als Perel aan een publiek van zo’n 900 Italianen vraagt wie er te maken heeft gehad met ontrouw of wie er geboren is uit een buitenechtelijke relatie gaan er bijna 900 vingers de lucht in. We hebben de liefde en de passie binnen de relatie gebracht maar het bestaat zeker ook daar buiten. Misschien kunnen we het taboe aan de kant zetten.

In de ontrouw gaan we volgens Perel op zoek naar een nieuw ‘ik’, naar het levendige in ons en we zoeken het buiten de relatie. We willen iets doen wat we anders niet doen, we willen andere delen van onszelf leren kennen. Soms moet je mèt iemand anders zijn om zèlf iemand anders te zijn.

We weten veel over de bedrogene, het slachtoffer van de ontrouw maar niet over de bedrieger, de dader. Perel houdt zich bezig met de dader. Haar visie op ontrouw leidde begin dit jaar tot een bespreking van haar nieuwe en tweede boek in de NRC met de titel: ‘Je moet bijna wel vreemd gaan’.

“Om moderne ontrouw te begrijpen moet je echt het moderne huwelijk begrijpen. Onze individualistische samenleving veroorzaakt een paradox: de behoefte aan trouw neemt toe, maar de aantrekkingskracht van ontrouw ook.”

Doordat we emotioneel zo sterk afhankelijk zijn van onze partners, hebben buitenechtelijke verhoudingen meer dan ooit een verwoestende lading, stelt ze. “Maar in een cultuur die individuele voldoening eist en ons verleidt met de belofte van meer geluk, worden we meer dan ooit in de verleiding gebracht om af te dwalen.”

Het lijkt wel alsof we in een ‘double bind’ terecht zijn gekomen. Perel bedoelt natuurlijk niet dat we vreemd moeten gaan maar ze plaatst het verschijnsel ontrouw binnen een breder kader: “Overspel als een uitdrukking van de complexiteiten en de dilemma’s van liefde en verlangen in deze tijd”. Dit is denken in systemen.

Liefde in het internet tijdperk

Aan de hand van een fragment uit de film: ‘Newness’ toont Perel hoe jonge mensen romantische consumenten zijn geworden, op zoek naar een ‘soulmate’. We horen de jonge vrouw zeggen dat voor haar alles steeds nieuw moet zijn. We zien hoe we op ‘dating apps’ honderden potentiële partners onder onze vingertoppen hebben. Op zoek naar extase, naar transcendentie, naar vrijheid en nieuwigheid waarbij de ‘fear of missing out’ meespeelt. We zoeken in de relatie naar nieuwigheid maar tegelijk willen we verbinding en veiligheid. We willen in één persoon vinden wat we vroeger in een heel dorp vonden.

In deze film speelt Perel zelf een rol. Alsof ze nog niet beroemd genoeg is!

Ze heeft overigens niet veel op met beroemdheid. Wat ze het belangrijkst vindt is dat ze het in de ogen van haar kinderen als moeder aardig gedaan heeft.


Eerder publiceerde ik een serie van 7 artikelen op dit weblog over Minuchin’s werkwijze. Te beginnen bij: Minuchin’s gezinstherapie I.

Ook publiceerde ik eerder een verslag van een workshop die ik volgde bij Esther Perel: Erotische intelligentie

Meer over samen een nieuw verhaal maken en narratieve therapie op dit blog: Therapie is taal; het is samen een rijker verhaal maken.

1 reactie

Opgeslagen onder Psychotherapie, Systeemtherapie

Relatietherapie in de Correspondent

Enkele jaren geleden bezocht ik een workshop van de Belgisch-Amerikaanse relatietherapeut Esther Perel en schreef er over in dit bericht: Erotische intelligentie. Nu een artikel over Perel’s therapieën in De Correspondent van Nina Polak met illustraties van Kent Rogowski onder de titel: Niets is slechter voor je relatie dan dat je elkaar kent.

Perel houdt een pleidooi voor de systeemtherapie: de therapie waarin problemen niet verklaard worden vanuit het individu maar vanuit het systeem van interactiepatronen waarin het individu leeft en is opgegroeid. Een mooie regel uit het interview dat Polak heeft met Perel: “Wie met een erectiestoornis aankomt, loopt zo de kans dat het binnen afzienbare tijd over zijn moeder gaat.” Nina Polak:

Het moderne idee van een goede relatie is dat je partner je anker, je beste vriend én je vurige geliefde is. Maar je moet juist niet alles van elkaar weten, vindt de wereldberoemde relatietherapeut Esther Perel. Hij of zij moet je nog kunnen verrassen, desnoods door vreemd te gaan.

‘Speak to me in French…’

Helemaal aan het einde van een aflevering van de relatietherapiepodcast Where Should We Begin horen we het een vrouw fluisteren tegen haar man, Scott. Het is het teken waarop de geremde Scott zijn zwoele en onverschrokken Franse alterego Jean Claude mag laten verschijnen.

Jean Claude hoeft maar een paar Franse woorden uit te spreken of zijn vrouw (haar naam wordt niet genoemd) begint opgewonden te giechelen. In het dagelijks leven moet ze niets hebben van de onzekere avances van Scott, maar zodra hij in Jean Claude verandert…

Het stel zit op de bank bij de Belgisch-Amerikaanse relatietherapeut Esther Perel. Ze zijn gelukkig met elkaar, er is liefde te over, maar seks hebben ze zelden. ‘Het is alsof ik mijn broer kus,’ zo vat Scotts vrouw de problematiek samen.

Perel (1958), met haar decennialange ervaring als relatietherapeut, voelt onmiddellijk aan dat er iets moet worden doorbroken in deze dynamiek. Ze nodigt de vrouw uit om haar ogen gesloten te houden gedurende de sessie en ze moedigde Scott aan om Frans te praten – comme Jean Claude.

Als het verlangen verdwenen is

Het is de bedoeling dat de vrouw haar man op een nieuwe manier ziet, legt Perel de luisteraar uit. We hebben de neiging te blijven hangen in de rollen die we spelen, in de manier waarop we onszelf en elkaar zien. Een stel dat al zo lang bij elkaar is, kan elkaars teksten dromen. Rollenspel kan helpen om uit dat nauwe perspectief te stappen.

Perel ziet veel stellen zoals Scott en zijn vrouw, mensen in langdurige relaties die van elkaar houden, maar niet (meer) naar elkaar verlangen. Het is haar expertise om dat verlangen nieuw leven in te blazen.

Daarbij draait het niet om speeltjes, lingerie en ingeplande dates. Goede seks is ook geen kwestie van vaker. Seks is überhaupt een te nauwe definitie als het gaat om een bevredigend liefdesleven, schrijft Perel in haar eerste boek, Mating in Captivity: Unlocking Erotic Intelligence.

Seks is een te nauwe definitie als het gaat om een bevredigend liefdesleven, schrijft Perel. Veel meer draait het om wat ze ‘erotische intelligentie’ noemt – het vermogen om seksualiteit te cultiveren in onze verbeelding – die alles te maken heeft met de wezenlijk menselijke behoefte aan autonomie en avontuur, vernieuwing en speelsheid.

Behoeftes die onlosmakelijk verbonden zijn met onze bredere ontwikkeling als mens en die in moderne relaties vaak op gespannen voet staan met die andere wezenlijke verlangens: verbondenheid, veiligheid, huiselijkheid.

Die tegenstelling tussen huiselijkheid en erotische energie staat centraal in al het werk van Esther Perel.

In haar nieuwe boek The State of Affairs: Rethinking Infidelity neemt ze het controversiële standpunt in dat vreemdgaan niet altijd een kwestie is van zwakte en verraad. Het hoeft ook niet altijd het einde van een relatie te betekenen. Integendeel, een affaire kan een uitgebluste relatie een nieuwe impuls geven.

Liefde is rommelig

Perels TED-talk The Secret to Desire in Long-term Relationships, is 11 miljoen keer bekeken, haar boeken zijn internationale bestsellers en haar podcast wordt in 180 landen beluisterd. Ze spreekt negen talen en werkt over de hele wereld met stellen uit verschillende culturen. ‘Een culturele hybride’ noemt ze zichzelf.

Engels spreekt ze met een Frans accent, dat onmiskenbaar deel uitmaakt van haar allure. Als ze halverwege de sessie met Scott en zijn vrouw Non, Je Ne Regrette Rien van Edith Piaf begint te zingen, is het ijs definitief gesmolten.

Tegen mij spreekt ze Nederlands, met een even onweerstaanbare Vlaamse tongval – moeiteloos, niet bang om fouten te maken. Ze zit tegenover me in de lobby van het Ambassade Hotel, klein, gewikkeld in een grote sjaal, die ze halverwege het gesprek zal hebben afgegooid om op het puntje van haar stoel te gaan zitten, wijdbeens, geestdriftig gebarend en met twinkelende ogen.

Ze houdt van concrete antwoorden, zegt ze. Tegelijkertijd wantrouwt ze de Amerikaanse hang naar simplificatie, efficiënte oplossingen en snelle oordelen – liefde is rommelig. Hoor je haar aan het werk (in haar podcast, bijvoorbeeld), dan zoekt ze zo snel mogelijk de nuance op.

Wat je gezin met je seksleven te maken heeft

Wie met een erectiestoornis aankomt, loopt zo de kans dat het binnen afzienbare tijd over zijn moeder gaat. De eerste plaats waar je over liefde en relaties leert, is immers je oorspronkelijke gezin.

Perels eigen ouders hebben haar visie onmiskenbaar gevormd, schrijft ze in Mating in Captivity. Ze groeide op in Antwerpen in een Joods gezin. Haar ouders overleefden de concentratiekampen en hielden daar een enorme levenslust en een ijzeren wil aan over om van elke dag het beste te maken. Ze cultiveerden vreugde.

Perel voelde aan dat ze een diep begrip hadden van erotiek in de breedste zin van het woord, zoals ze die in haar boek gebruikt: levenslust, een weg naar vrijheid.

‘Als je een partner kiest, kies je een verhaal. Een nieuw verhaal geeft hoop en een gevoel van nieuwe mogelijkheden. ’Uit wat voor familie je komt is cruciaal voor de verhalen die je jezelf vertelt, denkt Perel. Zoals Scott, die, zo blijkt tijdens de sessie, zichzelf als kind van een claimende moeder een leven lang heeft verteld dat hij geen seksueel persoon is.

Om zulke ingesleten verhalen draait het in Perels therapie – herkennen wat ze zijn en proberen ze te veranderen. ‘We leven in verhalen,’ zegt ze, ‘verhalen bepalen in hoge mate onze ervaring. Als je een partner kiest, kies je een verhaal. Een nieuw verhaal geeft hoop en een gevoel van nieuwe mogelijkheden.’

Zijn er verhalen die ze steeds ziet terugkeren? ‘Ik zal altijd verlaten worden,’ somt ze op, ‘men gaat nooit van me houden, ik ben niet waardevol… de meeste verhalen hebben te maken met zelfwaardering, onze behoefte om te hechten en onze angst om verlaten te worden.’

Hoe een ideaalbeeld in de weg kan zitten

Maar het zijn niet alleen onze ouders aan wie we verhalen overhouden. Wat de maatschappij en de cultuur voorschrijven speelt ook een rol. ‘Als het over relaties gaat,’ zegt Perel, ‘is een veelgehoord verhaal dat iemand zich eenzaam voelt in een relatie, terwijl het moderne ideaalbeeld van een relatie is dat je je nooit eenzaam zal voelen.’

‘Ook rond seks bestaan allerlei actuele verhalen. Vroeger had je seks om acht kinderen te krijgen, inmiddels draait het om genieten en je verbonden voelen en dat moet dus ook zo zijn. ‘Ik hou van je, maar ik verlang niet meer naar je’ behoort nu dan ook tot de meest gehoorde probleemverhalen.’

Beloftes, verwachtingen. De moderne ‘ideologie van liefde’, schrijft voor dat een partner tegelijkertijd je anker, je beste vriend én je vurige geliefde moet zijn. Dat is een enorme last voor één persoon, vindt Perel – bovendien zijn het vaak tegenstrijdige verlangens.

We hebben tegenwoordig haast religieuze verwachtingen van de liefde; teleurstelling is bijna onvermijdelijk.

‘Ik hou van je, maar ik verlang niet meer naar je’ behoort nu dan ook tot de meest gehoorde probleemverhalen. ’‘Vorig jaar heb ik een aantal huwelijken bezocht om de geloften te registreren,’ zegt Perel. ‘Het is ongelooflijk wat mensen elkaar beloven!’

‘Ik beloof je trouw, respect en zelfontplooiing,’ citeert ze in haar boek een bruid. ‘Ik zal niet alleen je successen vieren, maar zal des te meer van je houden vanwege je mislukkingen.’

‘Wat een opgave,’ verzucht de therapeut, ‘hoe meer ze opsommen, hoe meer ik me afvraag of die lijst hun huwelijksreis zal overleven.’ Ze is dan ook begonnen met het coachen van jonge stellen in het opstellen van hun huwelijksgeloften.

‘Begin gewoon maar eens met zeggen: ik ga je heel vaak teleurstellen, en soms ga ik daar zelfs verantwoordelijkheid voor nemen.’

Kun je verlangen naar wat je al kent?

De veeleisende, hedendaagse mens wil in één relatie dus zowel veiligheid en intimiteit als spanning en avontuur, zowel een partner die braaf de afwas doet, als een hete Jean Claude.

Perels analyse van die tegenstrijdigheid laat zich behalve als zelfhulp ook goed lezen als culturele geschiedenis en cultuurkritiek.

Ze citeert even soepel de Franse filosoof Michel Foucault als Marge Simpson – ‘passie is voor buitenlanders en tieners’ – en ze schetst een breed, erudiet kader om onze huidige, westerse omgang met de liefde historisch in te plaatsen.

Zo wijst ze erop dat intimiteit, zoals we dat vandaag kennen – praten, praten, praten – pas een vereiste werd toen het schaarser begon te worden door maatschappelijke verschuivingen. ‘Intimiteit,’ schrijft Perel, ‘is het tegengif bij uitstek geworden voor levens die steeds geïsoleerder zijn.’

We streven er in relaties naar om emotioneel zo dicht mogelijk bij onze geliefden te zijn, ze door en door te kennen en de afstand die er bestaat te overbruggen.

Perel gelooft erin dat veel koppels, in die zucht naar intimiteit en zekerheid, liefde verwarren met samensmelten. Dat is een slecht voorteken voor je seksleven.

Wat als je de ander te goed kent?

Zo spreken Scott en zijn vrouw vloeiend het typisch Amerikaanse therapiejargon, waarin ze elkaar haarfijn kunnen uitleggen wat ze voelen en wat hun trauma’s zijn, maar in die diepe nabijheid schuilt geen erotiek.

Pas als zijn vrouw ontdekt dat Scott ook nog een andere, onbekende kant heeft – in de vorm van een potige, mysterieuze Fransman – is haar interesse gewekt.

‘Om je hartstocht voor een ander te behouden,’ schrijft Perel, ‘moet er wel nog iets te overbruggen zijn. Erotiek vereist twee partijen. Het bloeit in de ruimte tussen jezelf en de ander. Om echt met iemand samen te kunnen zijn, moet je die ruimte en de bijbehorende onzekerheid kunnen tolereren.’

‘Een van de problemen van een langdurige relatie,’ legt Perel mij uit, ‘is dat je het idee kunt krijgen dat je alles van de ander al weet. En heel dikwijls is ontrouw de eerste keer dat je je realiseert dat je je partner toch niet zo goed kent als je dacht.’

Wat overspel voor je relatie kan doen

Dat overspel kan vernietigend zijn en zeer traumatisch, maar Perels nieuwe boek The State of Affairs moet aantonen dat het ook mogelijkheden biedt – zonder het overigens goed te keuren.

‘Ik heb gemerkt,’ zei ze eerder al in een TED-talk over ontrouw, ‘dat veel koppels na een affaire een nieuwe orde vinden en gesprekken hebben met een diepgang en een openheid die ze al jaren niet meer kenden. Partners die hun lust verloren hadden, merkten ineens dat ze weer begonnen te verlangen naar hun geliefde.’

Vooral de realisatie die uit een affaire kan voortkomen dat er altijd een deel van je partner zal zijn dat een mysterie voor je blijft, is waardevol – niet in de minste plaats voor je seksleven.

Wars van dogmatisme

Mysterie, ‘de actieve omgang met het onbekende’ is dus belangrijk. ‘Wat me het meest motiveert,’ antwoordt Perel wanneer ik haar vraag of ze iets wil veranderen aan de wereld, ‘is het bestrijden van rigiditeit, van gevestigde ideeën en vooroordelen. Boven alles ben ik anti-dogmatisch, ik loop rood aan als mensen beweren dat zij de enige waarheid kennen.’

Neem #MeToo: in de VS wil iedereen van haar weten wat haar standpunt is. Het vermoeit haar dat je, voordat je er überhaupt iets over mag zeggen, éérst een volledige disclaimer moet geven met waar je allemaal voor en tegen bent. ‘Ik ben meer geïnteresseerd in wat we kunnen doen aan de status quo die #MeToo heeft blootgelegd,’ zegt ze.

Wat kunnen we eraan doen? ‘Een nieuw gesprek tussen mannen en vrouwen, dat wil ik faciliteren. Momenteel organiseer ik workshops waarbij mannen aan het woord komen.’

‘Vrouwen zijn er ook, maar die luisteren. Waarover denk je dat die mannen spreken? Niet over hun macht, maar over hun onzekerheid. Dat is het gesprek wat nodig is: de vraag waarom de man zijn onzekerheid probeert op te lossen door op ongepaste manieren zijn macht te laten gelden.’

Haar werk is feministisch, zeker, maar ze is er niet expliciet over. Perel: ’Ik ben een van de weinige relatietherapeuten die ook door veel mannen gelezen en beluisterd worden. Omdat ik niet oordeel, waarschijnlijk, compassie heb voor hun situatie en bovendien niet denk dat het leven van vrouwen in het Westen per se altijd slechter is dan dat van mannen.’

Waarom geen school voor relaties?

Dat betekent niet dat mannen in Perels praktijk niet aangepakt worden met de haar typerende combinatie van scherpzinnigheid, humor en tough love. ‘Ik vraag het aan bijna alle mannen: tell me something, wanneer is de laatste keer dat je iets leerde over hoe je een goede minnaar kunt zijn? Was het iets anders dan porno?’

‘En vertel me, als je een huis koopt, een nieuwe auto, een aandelenpakket, doe je dan niet eerst uitgebreid onderzoek? Hoe denk je dat je zo zonder onderzoek een relatie kunt overleven? En dan zeg ik: ik zie je over twee weken en dan wil ik dat je minstens drie dingen hebt geleerd over hoe je in een relatie wil zijn.’

Perel: ‘We leren onszelf alles, maar het is nooit bij iemand opgekomen om een school voor relaties te beginnen. Dat heeft er onder meer mee te maken dat relaties eeuwenlang gedefinieerd werden door plicht en regels. Je deed wat je moest doen en niemand vroeg of je dat graag deed.’

Daartoe in verhouding kenmerkt onze tijd zich door grote verwarring. ‘We hebben zo veel vrijheid, keuzes en onzekerheid dat we ons voortdurend moeten afvragen: wat geloof ik, wat wil ik, wat moet ik doen, wat is belangrijk, wie ben ik? Als je geen regels hebt en relaties zo instabiel zijn, heb je alleen gesprekken. Mijn rol is om mensen die gesprekken te helpen voeren.’

Perel heeft naast haar therapiepraktijk, haar boeken en haar podcast sinds kort ook een trainingsplatform voor relatietherapeuten, Sessions. ‘Maar denk niet dat ik daar de “methode Perel” onderwijs,’ zegt ze, haar antidogmatisme nogmaals benadrukkend. ‘Ik pretendeer niet dat ik de enige juiste manier heb.’

‘Sessions is meer een gecureerde salon waar mensen met elkaar in discussie kunnen. Elke maand interview ik iemand van wie ik veel geleerd heb. Dat zijn mensen die verschillende scholen binnen de psychologie aanhangen. Als ik dus al een model hanteer, dan is het een nieuw model: inclusief, multicultureel en multidisciplinair.’

Meer kunst dan harde wetenschap

Kritiek op haar werk komt dan ook vooral van minder vrijzinnige collega’s die wel degelijk één school aanhangen. Vooral in de hoek van de behoorlijk dominante hechtingstheorie heeft ze in het verleden veel weerstand opgeroepen.

Beroemde relatietherapeuten uit die traditie, zoals de Amerikaanse Sue Johnson, bestrijden bijvoorbeeld Perels claim dat ook mensen in gezonde, hechte relaties soms vreemdgaan.

Daarmee is niet gezegd dat de hechtingstheorie geen rol speelt in het werk van Perel. Ze gebruikt wat ze bruikbaar vindt. Maar het probleem, zegt ze, is dat de hechtingstheorie, die gaat over veiligheid en geborgenheid, tekortschiet op het gebied van seks. ‘Ik werk dikwijls met mensen die perfect gehecht zijn, en toch geen seks hebben.’

Andere critici, vooral uit de hoek van de even alomtegenwoordige neurowetenschappen, menen dat er bar weinig klinisch bewijs bestaat voor wat Perel beweert. De therapeut antwoordt daarop laconiek dat er momenteel verschillende mensen promoveren op haar werk. Maar het lijkt haar er vooral niet zo veel toe te doen.

Wanneer ik Perel dan ook vraag hoe ze bijvoorbeeld zo snel besluit dat ze iemand als Scott simpelweg Frans moet laten praten, zegt ze: ‘meisje, het is gewoon intuïtie, gevoel, ervaring. Wat ik doe lijkt meer op pottenbakken dan op harde wetenschap. Het is een ambacht, een kunst.’

2 reacties

Opgeslagen onder Systeemtherapie

Erotische intelligentie

‘Tell me how you were loved and I will tell you how you love’,

dit belooft Esther Perel, relatietherapeut uit New York.

De sectie Partner Relatie Therapie van de Nederlandse Vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie therapie nodigde deze Belgisch-Amerikaanse uit naar Beilen in Drenthe om te spreken over haar ideeën rond seksualiteit in de partnerrelatie.

Culturele en historische ontwikkelingen zijn voor Perel’s ideeën belangrijk en haar ideeën zijn dus op zich zelf ook aan verandering onderhevig. Ze is van niets overtuigd; over twee jaar kan het weer anders zijn en voegt ze hier nog aan toe op zijn Vlaams: “Niets gaat perfect in ons kabinet (lees: slaapkamer)”. Ze noemt zichzelf een ‘master of nothing and a student of everything’. Ze heeft niet een methode maar een benadering. Het dynamische, het systemische en het lichamelijke spelen daarbij een rol. Ze heeft geen seksuologie opleiding gedaan. Ze is relatietherapeut en houdt zich bezig met seksualiteit. Vooral met de begeerte in de relatie houd zij zich bezig. Ze is getrouwd met een therapeut die werkt met ernstig getraumatiseerde mensen: ‘He does pain, I do pleasure’…

Tijdens haar presentatie sprak zij afwisselend Engels en Nederlands; als het nodig was waren wij als publiek graag bereid haar te helpen bij het zoeken naar het juiste Nederlandse woord. Ach; therapie is taal, is zoeken naar het juiste woord.

De titel van haar boek: Erotische intelligentie, was eigenlijk als grap bedoeld naast bijvoorbeeld het meer bekende begrip; emotionele intelligentie, maar erotische intelligentie is inmiddels een bekend concept. U heeft misschien gehoord van de Amerikaanse psycholoog Gardner die 8 soorten intelligentie onderscheidt waarvan de ‘kinesthetische en de interpersoonlijke intelligentie’ misschien in de buurt komen van het concept van ‘erotische intelligentie’ van Perel.

In het Engels is de titel van haar boek: ‘Mating in captivity’, een titel die uitdrukking geeft aan een dilemma. In de Nederlandse vertaling van de titel zit de oplossing van dit dilemma vervat; erotische intelligentie als oplossing voor  ‘mating in captivity’,  voor ‘paren in gevangenschap’. De ondertitel van haar boek luidt: Een vaste relatie geeft zekerheid, maar hoe houdt je het spannend?

Ze draagt haar boek op aan haar ouders wiens vitaliteit doorleeft in haar. Haar ouders kwamen vanuit de concentratiekampen van Nazi-Duitsland naar Antwerpen. Perel verdeelt de Antwerpse Joden van na de tweede wereldoorlog in twee groepen: zij die niet dood gingen en zij die terugkwamen om te leven. De eerste groep overlevers hield zich vooral bezig met voorzichtig zijn. De andere groep was meer bezig met hoe ze levendig konden blijven. Haar ouders behoorden duidelijk tot de tweede groep. Perel’s levendigheid en speelsheid kwamen tijdens haar presentatie duidelijk naar voren.

Haar vitaliteit was naar mij doorgestroomd. Het viel mijn partner op toen ik na ruim twee uur reizen thuis kwam en vertelde over deze dag.

‘Erotische Intelligentie’ is geschreven voor het algemene publiek en dus niet voor relatietherapeuten en seksuologen, waarvan er zo’n 150 naar Beilen waren gekomen om te leren over ‘Attatchment, Security and Erotic life’.

Perel woont en werkt in New York en doet voor 80% paren-therapie. Ze ziet paren van veel verschillende nationaliteiten en spreekt meerdere talen. Ze ziet hen van twee uur tot vier uur tot soms een hele dag. Soms ziet ze een partner alleen, soms is het individuele therapie met beiden aanwezig en soms is het relatietherapie met slechts een partner aanwezig. Minuchin, een van de grondleggers van de systeemtherapie, is haar meester. Daarnaast wordt ze geïnspireerd door de narratieve therapeut Michael White, door de hechtingstheorie en de neurologie.

Haar interesse in de seks binnen de relatie groeide vooral na het Lewinsky-schandaal in de VS. Daarvoor was de seks binnen haar relatietherapieën ‘als het bekijken van een film zonder ondertiteling’. Na het Lewinsky-schandaal ging ze zich afvragen waarom er in de VS geen taboe was op scheiden maar wel op ontrouw. Ze ontdekte dat het probleem van de begeerte centraal was hierin. Het opnieuw in bezit nemen van de begeerte leidt volgens haar tot seksuele bevrijding. Het gaat haar in de therapie om ‘to own the wanting’. Op het moment schrijft ze aan een boek over affaires.

‘Intimacy became Into-me-see’

Sinds het opkomen van het individualisme is er veel veranderd. Dat is slechts 150 jaar geleden. Het heeft geleid tot een nieuwe manier van denken, tot een nieuw model. We moeten ons goed realiseren dat onze manier van denken gebaseerd is op een model dat nog niet zo lang bestaat. Vòòr het opkomen van het individualisme bestond de seks in de ontrouw en dus niet in het huwelijk! Wij denken dat het zo ìs dat seks tot het domein van het huwelijk hoort. Maar dat ìs niet zo.

Een huwelijk werd niet lang geleden gesloten om economische redenen, om een gezin te stichten, om samen land te kunnen bebouwen. Intimiteit bestond uit samen je land bebouwen. Intimiteit had je met mensen uit je dorp, uit je gemeenschap. Het behoren tot die gemeenschap gaf jou een identiteit. Intimiteit en identiteit hadden niet speciaal iets te maken met je partner.

Wanneer Perel relatietherapie doet met paren die nog opgevoed zijn binnen de hier boven beschreven archaïsche structuren dan is het niet alleen belangrijk dat ze de man en de vrouw ziet maar is het ook belangrijk dat ze bijvoorbeeld de vrouw met de moeder van de man ziet.

Pas bij het ontstaan van de steden zijn partnerrelaties belangrijker geworden. ‘Intimacy’ is ‘into-me-see’ geworden. Intimiteit in de partnerrelatie is belangrijk geworden om niet alleen te zijn, om niet alleen over te blijven. Intimiteit betekent gevalideerd worden door je partner. Dit werd het nieuwe model.

De uitvinding van de contraceptie heeft dit nieuwe model versterkt. De revolutie die de contraceptie bracht is slechts een aantal decennia oud. De verbinding van twee mensen binnen het huwelijk wordt in dit nieuwe model verondersteld samen te gaan met seksueel plezier. Zowel de liefde als de seks zijn naar het huwelijk gebracht. De revolutie die de contraceptie bracht ging samen met nog twee andere recente revoluties: die van de vrouwenbeweging en die van de ‘gay-movement’. Seks kwam los te staan van de zwangerschap.

Dat huwelijksgeluk gezien wordt als verbonden met seksuele bevrediging is in vele delen van de wereld (nog) niet doorgedrongen. Huwelijksgeluk is een imperatief binnen ons moderne Westerse model. We scheiden omdat we denken gelukkiger te kunnen zijn in een ander huwelijk. Het huwelijk lijkt wel een product geworden: Wat geeft dit huwelijk mij, vragen we ons af.

We denken; als ik mijn partner lief heb moet ik hem/haar ook begeren. Maar voor vele mensen op deze aarde staan liefde en begeerte ver uit elkaar.

In ons soort huwelijk moet alles gegeven worden aan ons door één persoon terwijl dit alles vroeger gegeven werd door een heel dorp. Wij zitten in een heel idealistisch model. We willen liefde, begeerte, nieuwsgierigheid, avontuur, veiligheid enz. enz. allemaal vinden bij een persoon, in één relatie. Veiligheid en een vaste verbintenis zijn ook belangrijk voor ons omdat we in onze cultuur veel vrijheid hebben.

Liefde en begeerte: een paradox, een dialectiek

Ieder mens heeft enerzijds behoefte aan een bepaalde mate van vrijheid, ruimte en individualiteit en anderzijds behoefte aan verbinding, veiligheid, bescherming. Het gebeurt dat ‘one person wanting more space meets another person wanting more connection’.

Door het begrijpen van verbinding begrijpen we nog niet de begeerte. Perel maakt bij het begrijpen van het verschil tussen deze twee gebruik van de hechtingstheorie. Stelt u zich een kind voor dat op schoot zit bij de ouder. Dit kind is nieuwsgierig, het wil exploreren, spelen. Daarom moet het kind de schoot verlaten. Het kind van de ouder die het laat gaan en tegelijk enig toezicht en contact houdt, kan zowel de vrijheid als de verbinding ervaren. Maar de ouder die zegt: “Niet weggaan, ik ben bang”, onthoudt het kind van het ervaren van de vrijheid. Kind nummer 1 gaat een deel van zichzelf in de band met de ouder verliezen om autonomie te kunnen ervaren. Kind nummer 2 krijgt een teveel aan verantwoordelijkheidsgevoel voor de band met de ouder. Het kan misschien wel weggaan maar het blijft bang. Volgens Perel moet je om seks te hebben de ander kunnen verlaten; ‘you cannot climax if you cannot be free’.

Liefde en begeerte hebben een relatie maar hebben tegelijk een conflict. Het tweede kind komt later als partner naar relatietherapie en zegt: In het begin was het goed maar na de bruiloft of nadat we kinderen kregen was ik een ‘done deal’. Alles ging goed tot ik zeker was van hem, van haar. Hoe meer liefde en verbinding, hoe minder verbeelding, begeerte en erotiek. ‘You have the trust and you lose the desire’. Een erotisch paar kan zowel verbinding als vrijheid ervaren. ‘Fire needs air’. Het gaat hier om een paradox die je moet managen. De een heeft meer behoefte aan verbinding, de ander meer aan vrijheid. Maar de vrijheid, het los zijn van de ander is een essentiële voorwaarde voor de begeerte. Dit is de dialectiek; ‘attatchment is a condition for seperateness’.

De hechtings-theorie onderscheidt globaal drie soorten van onveilige gehechtheid. Binnen de relatie zie je ook drie soorten problematiek. 1. De vrijheid is opgegeven ten behoeve van de verbinding (angstige gehechtheid). 2. Naarmate de verbinding sterker wordt zoekt een van de partners de vrijheid en verlaat uiteindelijk de relatie (ambivalente gehechtheid). 3. De partner gaat nooit de verbinding aan en verlaat elke relatie na korte tijd (vermijdende gehechtheid).

Liefde gaat over verbinden, over hebben, over afstand verkleinen, spanning verminderen, gevaar neutraliseren. Begeerte gaat over willen, over onzekerheid kunnen verdragen, speels kunnen zijn. Begeerte gaat dood onder routine. Begeerte houdt van een comfortabele, psychologische afstand. Het is een illusie dat iemand jou zou kunnen toe behoren.

Bij vrouwen is de veiligheidsbehoefte doorgaans erg groot. Dit maakt de vrouwelijk seks narcistisch. Ze vraagt het publiek, wat voor een groot deel uit vrouwen bestaat, wanneer men zich meer aangetrokken voelt zijn of haar partner. Wij voelen ons aangetrokken tot onze partners wanneer hij/zij ergens gepassioneerd mee bezig is, wanneer hij/zij ons niet nodig heeft, wanneer hij/zij iets uitstraalt. In de afstand ligt de erotische spanning. In de afstand kun je iets nieuws blijven zien. De Franse schrijver Marcel Proust zegt dat reizen niet zit in het bezoeken van nieuwe plekken maar in het kijken met andere ogen. Het onbekende, het nieuwe in ons huis kunnen we begeren. We moeten nieuwsgierig kunnen blijven. Het onbekende kan ons ook angstig maken. Het besef dat die ander jou altijd kan verlaten kan beangstigend zijn maar die angst leeft in het centrum van de liefde. In de angst voor het verliezen van de ander zit de mogelijkheid van het verlangen, van het begeren. Verlangen, begeerte en verbinding hebben een actieve en dialectische relatie. Het begeren moet de ruimte openen die de liefde dicht maakt.

Perel maakt een onderscheid tussen seks en erotiek. Dieren hebben zeks, wij mensen hebben erotiek. Wij hebben verbeelding. Wij kunnen plezier hebben om het plezier. Wij hebben een ‘erotic mind’. Je mòet seks niet doen, je moet denken aan het doen. Je kunt seks hebben en ‘dood’ zijn. Eros betekent levendig. Erotiek is niet meetbaar. Je kunt tellen hoe vaak paren seks hebben maar bij erotiek gaat het om de kwaliteit van het leven. Erotiek is de poëzie van seks. ‘Sex is a place you go to, not something you do’. Ze vraagt: ‘Where do you go to in sex? To which core parts in yourself do you connect? Your playfullness, your soft side?

Therapie in praktijk

Volgens Perel zit het probleem niet in de mensen maar in het model, in onze manier van denken. Ze begint een relatietherapie door meteen te vragen naar hoe het met de seks gaat. Net zoals je vraagt naar hoe het met de kinderen gaat of met het werk. Het seksuele ligt dus meteen in het eerste gesprek op tafel. Ze vraagt er naar en wacht niet tot het paar er over begint. Ze vraagt mensen om haar te schrijven over hun toestand, hun bedoeling met de therapie, wat ze bereid zijn te doen om het probleem op te lossen, wat voor partner ze willen zijn. Ze is met seks bezig maar is er geen makelaar in.

Traditioneel wordt er in relatietherapie gedacht dat seksuele problematiek komt door relatieproblematiek en dat wanneer dat opgelost is dat dan de seks vanzelf verbetert. Maar dit klopt volgens haar niet. Een paar kan op zijn best zijn in de keuken maar helemaal niet in de slaapkamer. Je kunt je als partner enorm geliefd voelen maar niet begeerd. Liefde en seks gaan niet automatisch samen. Seks is geen metafoor voor de relatie maar is een parallel narratief. Het is ook niet zo dat wanneer de bloemkool het goed doet dat dan de tomaten het ook goed doen.

De vrouw kan zich liefdevol beschermd voelen door haar man maar dit is niet wat ze moet voelen in de seks. Dan moet ze zich eerder voelen als een roofdier. Grenzen overschrijden, regels kunnen breken, dingen doen die ondeugend zijn, zijn allemaal belangrijk om vrijheid te kunnen voelen. Het gaat niet om heel belangrijke regels. Breek de kleine regels eens, is Perel’s advies is: ‘Ga eens een keer niet naar je werk’.

Alles wat onze erotiek aanwakkert is waar ons gezinsleven tegen in opstand komt. Ze vraagt dat je bekijkt hoe het voelt als je liefhebt en hoe dit gevoel veranderd als je begeert. Hierbij kun je gebruik maken van een ‘love and desire map’. Een simpele set van vragen.

LOVE AND DESIRE: A PERSONAL MAP

1. When I think of love, I think of:                1. When I think of sex, I think of:

2. When I love I feel:                                         2. When I desire I feel:

3. When I am loved I feel:                                3. When I am desired I feel:

4. When I think of love between                    4. When I think about sex between

my partner and me today, I feel:                     my partner and me today, I feel:

Het begeren, het verlangen geeft gevoelens die niet noodzakelijk liefdevol zijn. Soms hebben die gevoelens te maken met goede macht of goede agressie. Niet met geweld.

Vrouwen worden opgevoed om in emotioneel opzicht de verzorger te zijn. Maar in de seks wordt de vrouw opgewonden als zij zelf opwindend is. Dan is ze vrij van het zorgen voor anderen.

Het landschap van de erotiek bestaat uit een repertoire aan behoeften, dromen, angsten en verlangens. Het erotische krijgt energie door onze eerste ervaringen, door onze hele geschiedenis. Het gaat er niet om wat je wil doen in de seks maar wie je wil zijn om wat jij wil voelen in de seks. In onze seksuele fantasieën drukken we onze diepste behoeften uit.

Eerste casus: kan zij het roofdier zijn dat zij is?

We gaan een opname van een gesprek zien dat Perel had met een jong koppel. Hij is Amerikaan, zij is van oorsprong Spaans en komt uit een katholieke familie. Zij is haar begeerte kwijtgeraakt. Dit is haar in een eerdere relatie ook overkomen. Misschien heeft het iets met haar te maken. In haar werk heeft ze goed kunnen emanciperen maar het zal blijken dat diep binnenin haar, de archaïsche patronen van haar voorouders nog voortleven. Welke patronen zijn dit?

Hij had een moeder die depressief was en een vader die vaak weg was. Hij heeft met veel verschillende vrouwen seks gehad maar hij wil nu een vaste relatie. Zijn partner gaat hem zijn ‘run for his money’ geven is zijn idee.

Het blijkt voor haar moeilijk om iets te willen. Eigenlijk zegt ze tegen hem: ‘Ik wil dat jij mij doet willen’. Ze wil alleen seks als ze een ruzie gehad hebben of alleen op een plaats waar het niet mag. Ze wil anoniem zijn maar niet met een vreemde, andere man. Ze wil anoniem zijn met hem, haar partner. Ze wil onzekerheid. Ze wil niet weten waar de reis eindigt.

Perel: ‘Familiarity is not erotic for her’. Alles wat comfortabel is en goed voor hem wil zij niet.

Hij wil niet meer bang hoeven zijn afgewezen te worden en zich geen zorgen meer hoeven maken over zijn seksuele prestaties. Hij zegt: Als ik geen seks met jou wil dan wil jij het wel. Het is niet zìjn ‘willen’ wat het probleem is, denkt Perel.

Het probleem is dat zij niet wéét dat zìj het wil. Pas wanneer zij weet dat het haar wil is, kan zij autonoom zijn, kan zij begeerte voelen. Deze zoektocht naar autonomie is een zeer belangrijk thema. Sommige mensen kunnen erg moeilijk zichzelf zijn in aanwezigheid van anderen. Als genot gezien wordt als zondig, hoe kan het dan plezierig worden? Dit is een bekend thema bij vrouwen uit een traditioneel milieu.

Hij werd in hun relatie ‘recruited for a play he never auditioned for’. Hij dacht dat zij bescherming nodig had en zorgde ervoor veel thuis te zijn maar zij kreeg daardoor te weinig lucht. Zij wil juist met hem het ‘veilige huis’ ontvluchten. Pas dan kan zij het roofdier zijn dat zij wil zijn. Zij zal hem moeten leiden door de doolhof van haar erotische geest.

Als therapeut is het belangrijk om niet lineair te denken als je iemands seksuele ‘blue-print’ wil leren kennen, zegt Perel. Voor sommige paren is het moeilijk om op emotioneel gebied iets op te geven. Dit paar lukte het niet. Zij ging seks zoeken buitenshuis. Zij ging doen wat hij had opgegeven voor hun relatie.

De jacht van dit roofdier, het jachtluipaard,  is van een ongekende schoonheid. Het inspireerde mij ooit bij het toeëigenen van ‘mijn willen’.

Flirten met je eigen partner per email

Wat Perel veel paren adviseert om het begeren levend te houden is dat zij een speciaal email adres instellen voor berichten waarin ze met elkaar flirten om zo een erotische ruimte te creëren. Soms sturen partners liederen en gedichten naar elkaar. Een email heeft een ingebouwde afstand. Ook adviseert zij paren om telefoonseks met elkaar te hebben terwijl ze allebei thuis zijn. Perel: ‘Speel met de afstand die je hebt tot elkaar’!

Het ging met het paar uit de video-opname niet om een machtstrijd. Het ging om autonomie. Erotisch gezien had zij onzekerheid nodig. Emotioneel gezien had ze de onzekerheid nìet nodig. Perel probeerde hem te leren om haar behoefte aan onzekerheid (autonomie, avontuur) te begrijpen. Wie het minst rigide is kan het makkelijkst veranderen. Seksuele ‘blueprints’ veranderen echter niet gemakkelijk.

Drie openingen voor seks

– fysieke opwinding

– beginnen met het begeren in een interactie waarna de fysieke opwinding volgt

– bereidheid, open staan voor de begeerte

In dit laatste geval reageer je op een uitnodiging niet met: ‘nee, ik heb geen zin’. Perel vergelijkt seks hebben met zwemmen en zegt dat ze nog nooit iemand is tegengekomen die er achteraf spijt van had dat hij was gaan zwemmen ook al had hij er eerst geen zin in.

De biologisch antropologe Helen Fisher beschrijft in haar boek ‘Why we love’, drie gebieden in de hersenen. Gebieden voor onze lust (testosteron), voor romantiek (dopamine) en voor hechting (oxitocine).

Het begeren is uw eigen verantwoordelijkheid

Na de lunch geeft Perel de zaal een opdracht. We gaan op zoek naar onze eigen seksuele ‘blueprint’. We moeten in paren 10 verschillende antwoorden geven op twee vragen: Wat windt mij op?  En: Waar knap ik op af? Wat maakt mij levend, geeft mij energie of wat maakt mij dood? ‘What turns me on or what turns me off’?

Ook in therapie vraagt ze aan paren die geen seks meer hebben; Wat vond u fijn voordat u ‘dood’ ging? Het helpt om je dit te herinneren. In de veilige hechting kun je voelen dat je het waard bent om bemind te worden, om naar verlangt te worden. Het is een gevoel van voortdurende zelfwaardering; ‘I am lovable, desirable’, ‘I can desire, I deserve to desire, to want’.

Je moet zorgen voor jezelf, jezelf waarderen, mooi vinden. Als je je zelf niet mooi vind kan je partner wel 100 keer zeggen dat je het wel bent maar jij blijft denken dat hij een verkeerde bril op heeft. Als therapeut kun je mensen helpen om hun eigen waardigheid terug te vinden. Je kunt met hen naar hun verleden gaan tot je iets vindt. Of je kunt vragen: Hoe bent u gestorven? Wat is er gebeurd? Dit gaat allemaal over seksualiteit zegt Perel: ‘Sex is the engine of human experience’. Als iemand in het verleden genoot van het fietsen zegt ze : Stap opnieuw op uw fiets en kijk of u weer kunt genieten. Ze signeerde haar boek met een simpele opdracht: ‘Enjoy’!

Vijf werkwoorden

Vijf werkwoorden uit de grammatica die we kunnen gebruiken om met mensen over seks te praten: Vragen, geven, nemen, krijgen en weigeren. Er zijn mensen die goed kunnen geven maar niet kunnen krijgen. Als u angst hebt om u te verliezen is het moeilijk om te geven. Veel mensen doen niet wat ze willen maar doen wat ze denken dat ze mogen willen. Om te durven willen en vragen moet je een goede eigenwaarde hebben.

Je kunt je afvragen; zou ik van mijzelf kunnen houden, zou ik met mijzelf willen vrijen? Als u niet in uw lichaam wil zijn hoe kun je dan de ander ontvangen?

In relatietherapie komt men meestal niet met de vraag: wat doe ik fout? Meestal weten de partners beter wat de ander fout doet dan wat zij zelf fout doen. Perel gaat hoe dan ook op zoek naar het positieve en naar het genieten. Intimiteit heeft niets te maken met controle want dat zou betekenen dat de ene partner tegen de andere zegt: ‘U moet uw vrijheid opgeven voor mijn vrijheid’. Vertrouwen is de vaardigheid om het onbekende lief te hebben. Je moet kunnen leven met het onbekende, het andere…in contact kunnen komen met je angstige kant, met de verboden kanten van je identiteit.

Oefening: Uitnodigen van de ander

Perel laat twee mensen naar voren komen en geeft hen de opdracht om op enige afstand van elkaar te gaan staan. Een van de twee gaat de ander non-verbaal uitnodigen om dichter bij te komen. Later vraagt ze aan de spelers hoe het was om de rol te spelen van degene die uitnodigt en hoe het was om de uitgenodigde te zijn. De uitgenodigde vraagt zich bijvoorbeeld af: Hoe dichtbij mag ik komen? Zal ik meteen komen of zal ik even wachten? Kan ik het me veroorloven om te wachten? Zal de ander me later nog een keer uitnodigen als ik wacht? Ga ik onmiddellijk op de uitnodiging in want anders voelt die ander zich afgewezen? Als je deze oefening met een paar doet in de relatietherapie dan kan de hele geschiedenis van de relatie naar voren komen.

Tweede casus

Het gaat om een paar dat Perel één keer heeft gezien. Dit consult van 4 uur is op de video ingekort tot 20 minuten. Net zoals in de vorige casus gaat het er om dat het paar zich realiseert dat zij iets willen. Hij had een moeder die veel op de bank lag sigaretten te roken en TV te kijken. Wanneer hij als jongetje op een dag het been van zijn moeder aanraakt heeft hij een erotische ervaring. In deze paradigmatische ervaring van hem ontstaat zijn erotische ‘blue-print’. Hij kijkt naar pornofilms waarin moeders ‘who love to fuck’ het doen jongemannen. Een genre porno dat veel voorkomt. Hij is katholiek en heeft veel schaamte hierover.

Hij kan niet tegen zijn partner zeggen: ‘I need you’. Hij kan alleen zeggen: ‘She is withholding me, she refuses to give to me’. Een sleutelzin in het opgenomen gesprek is wanneer zij zegt: ‘I don’t want to nurture the little boy in him’. Hij heeft zijn emotionele behoefte verborgen en geseksualiseerd. Alleen in de seks kan hij vragen: ‘Hold me’. In het bekijken van een pornofilm zal ‘de moeder’ hem niet afwijzen of hem klein doen voelen. Perel vraagt hem: ‘Hoe kan je je partner willen in plaats van haar nodig te hebben’? Ze krijgt het in deze sessie voor elkaar dat het paar elkaars gezichten aanraakt en op een gegeven moment zelfs dat ze elkaars hele gezicht vasthouden. Dit is voor het eerst dat hij buiten de seks om vastgehouden kan worden.

Zij werd als meisje gewoonlijk niet gezien en werd op een nacht ziek en had overgegeven. Ze wilde niemand wakker maken maar liet iets van het braaksel express op haar lip achter in de hoop dat iemand van het gezin het zou opmerken. Dit is voor haar een paradigmatische ervaring. Haar seksuele fantasie en ‘blueprint’ bestaat eruit dat ze geblinddoekt vastgebonden ligt op een bed. Alleen op deze manier kan ze ontvangen, ‘selfish’ zijn en genieten. De blinddoek zorgt voor de afstand, voor haar autonomie, voor haar begeerte, zegt Perel.

Voor Perel is therapie om op een levendige, krachtige en poëtische manier uitdrukking te geven aan gevoelens. De focus is niet de pijn maar het plezier.

‘We kunnen het niet over genot hebben als we het alleen over pijn hebben’.

Als u haar zelf wil zien spreken kan dat hier:

2 reacties

Opgeslagen onder Psychologie, Psychotherapie, Systeemtherapie

%d bloggers liken dit: