Tagarchief: concentratie

Waarom is die ‘smartphone’ nog niet verboden?

Vaak worden leerlingen aangemeld bij de psycholoog omdat ze een concentratieprobleem hebben. De laatste jaren was het in de mode om te denken dat je waarschijnlijk ADHD had waar je een pilletje tegen kon slikken. Deze mode is geloof ik een beetje voorbij. En terecht want een concentratieprobleem hangt meestal met heel andere en met veel verschillende dingen samen. Dat kun je uitzoeken met elkaar.

Maar het mobieltje blijkt ook een rol te kunnen spelen in de concentratie problemen. Johannes Visser, een docent die werkt als journalist voor De Correspondent ging een experiment aan met zijn mentorklas en deed verslag. Deze leerlingen besloten om een week lang iedere ochtend hun mobieltje in te leveren bij de receptie en dat pas aan het eind van de lesdag weer op te halen. Gedurende deze week hielden de leerlingen een dagboek bij. Uit het experiment bleek hoezeer het mobieltje deel uitmaakte van een reguliere schooldag.

Een leerling schrijft in haar dagboek: ‘Ik merk dat ik beter meedoe met de les. Ik heb anders toch niks te doen.’ Een ander: ‘Nu kan ik eindelijk beginnen aan mijn boek Twee vrouwen. Ik heb toch niks beters te doen.’

Met een mobieltje is een leerling voortdurend afgeleid. Ze appen de hele dag door met elkaar. Alleen al de aanwezigheid van het mobieltje werkt afleidend. Onderzoek heeft al aangetoond dat wanneer je het uit de klas verbant de leerprestaties omhoog gaan. Vooral zwakkere leerlingen blijken baat te hebben bij zo’n verbanning. Maar over de gehele linie presteren scholen waarop een algeheel verbod op telefoontjes is ingevoerd beter.

Het altijd online zijn heeft kwalijke gevolgen voor ons brein schrijft de psycholoog Theo Compernolle in zijn boek: Ontketen je brein. Een citaat uit het artikel in de Correspondent:

De afgelopen twintig jaar hebben psychologen vastgesteld dat we drie cognitieve, besluitvormende breinsystemen hebben: het archiverende brein, het reflecterende brein en het reflexbrein.

Vooral het verschil tussen die laatste twee breinen is van belang. Het reflecterende brein is verantwoordelijk voor logisch, analytisch, synthetisch en creatief denken, voor het oplossen van problemen, vooruitdenken, reflecteren op het verleden en diep nadenken. Het is langzaam en heeft voortdurend aandacht en concentratie nodig. Het reflexbrein daarentegen is een soort ‘flitslicht’-brein, dat zijn conclusies uitsluitend baseert op het hier en nu.

Wie altijd online is, traint zijn reflexbrein en verwaarloost zijn reflecterende brein, stelt Compernolle. Hij haalt legio onderzoek aan dat laat zien dat ons reflecterende brein niet kan multitasken. Door voortdurend online te zijn, lopen onze intellectuele prestaties simpelweg terug.

Docenten en leerlingen zijn overwegend positief over het experiment van Visser. Leerlingen hadden verwacht ‘dat het erger zou zijn’.

Op de laatste dag van het experiment schrijft een leerling: ‘We hebben scheikunde. Ik voel me aangenaam rustig. Ik voel me serieuzer en ook geconcentreerder. In mijn hoofd is het stil en ik denk bijna niet aan mijn telefoon.’

Het onderwijsbeleid loopt achter de commercie aan

Het gesprek over het gebruik van smartphones op school is nooit goed gevoerd. In tien jaar tijd veroverde de smartphone het leven van leerlingen. Het onderwijs stond erbij en keek ernaar.

De commercie speelt een belangrijke rol. Bedrijven benadrukken de belofte van ict voor het onderwijs. Sommige bedrijven geven zelfs aanwijzingen voor hoe docenten het kunnen winnen van Snapchat en WhatsApp: “Probeer niet alleen maar te ‘zenden’; houd je leerlingen op de juiste manier actief.” De correspondent Visser:

Het vergt moed van schoolleiders en docenten om smartphones te verbieden. De vrees van schoolleiders is dat een verbod op smartphones de school onaantrekkelijker maakt, waardoor leerlingen uitwijken naar een concurrerende school waar je wel kan Snapchatten tijdens de les en waar paps en mams voortdurend contact kunnen hebben met hun kind. Liever profileer je je als school die leerlingen voorbereidt op de toekomst en die volop gebruikmaakt van de mogelijkheden van ict.

Desalniettemin heeft Visser besloten om smartphones in zijn les te verbieden. Hij is geschrokken van de vanzelfsprekendheid waarmee leerlingen tijdens de lessen met hun telefoon in de weer zijn:

Ongetwijfeld zijn er allerlei apps en andere toepassingen die leerlingen kunnen helpen bij het leren maar er is op dit moment geen device om die technologie verantwoord in de klas te gebruiken. Dat ene quizje op de smartphone om leerlingen te motiveren weegt bij lange na niet op tegen de voortdurende afleiding die de smartphone biedt. Quizvragen lees ik voortaan wel voor en als leerlingen iets op internet moeten opzoeken reserveer ik de laptop-kar (een kar waar 32 laptops in zitten). Als een leerling wil weten wat een woord betekent dan zoekt hij dat maar op in het woordenboek.

9789401417457-240x300

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Onderwijs, Persoonlijk en politiek, Psychologie

Internet verslaving

Uit zijn ‘Ode aan het off line zijn’ van David van Reybrouck in de Correspondent knip en plak ik het volgende stukje:

Als je de Belgische neuropsychiater en publicist Theo Compernolle mag geloven, heeft iedereen er last van, ook de allerjongsten. In zijn belangrijke boek ‘Ontketen je brein’ ontmaskerde hij de mythe van het moeiteloos multitaskende kind. Laat de ene helft van een klas sms’en tijdens de les en de andere helft niet. Verhoor dan de leerstof: de sms’ers doen het beduidend slechter.

Hij citeert spectaculair onderzoek bij 3.500 meisjes tussen acht en twaalf jaar in de VS. De kinderen voelden zich significant ongelukkiger en onzekerder naarmate hun gebruik van sociale media toenam. Gaan minder gelukkige meisjes vaker online of maakt het vele online zijn hen minder gelukkig? ‘De gedachte dat online communicatie een rijke sociale ruimte zou scheppen die de sociale en emotionele ontwikkeling van jonge meisjes ten goede komt, wordt gelogenstraft door onze bevindingen,’ concludeerden de onderzoekers.

Theo Compernolle bundelde de resultaten van meer dan 600 zulke wetenschappelijke publicaties, een beetje zoals Al Gore de resultaten van het klimaatonderzoek samenbalde. Zijn conclusie is een al even ongemakkelijke waarheid: we zijn niet goed bezig, met die permanente connectiviteit. Ja, we kunnen razendsnel informatie opsporen en meerdere kanalen tegelijkertijd bedienen, prachtig! Maar onze concentratie, ons welbevinden en onze creativiteit gaan erop achteruit.

Meer Compernolle hier.

Meer over internet-verslaving, i-disorder, hier.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Opvoedkunde, Psychologie

Zen en psychologie I

Tijd voor een vervolg op mijn vorige bericht over de 18 zen-lessen van Zen.nl in Hilversum. Het doel dat ik met het volgen van de lessen en de meditatie wil bereiken is vooral: meer aanwezig te kunnen zijn in het hier-en-nu. Zowel voor mij persoonlijk als voor mijn functioneren als hulpverlener vind ik dit een mooi doel.

Het is algemeen bekend dat ‘mindfulness’ en meditatie helpen bij psychische problemen. Dit heb ik door de lessen en de meditatie nu zelf ondervonden. En ik ben niet de enige reguliere hulpverlener die dit ontdekt. Binnen zen.nl is een groep huisartsen actief en er bestaat een Stichting Psychotherapie en Boeddhisme. Dit is een groep psychologen en psychiaters die interesse hebben in het samengaan en de wisselwerking tussen psychotherapie en boeddhisme.

Hieronder mijn verslag van de lessen 4 t/m 7.

4

Een les over concentratie, aandacht en afleiding.

De belangrijkste pijler van zen is om te doen wat je doet met zoveel mogelijk aandacht. Wie twee dingen tegelijk doet, doet beide dingen half en geniet ook maar voor de helft.  ‘Singletasken’ levert een gevoel van geluk op en het idee dat ‘multitasken’ tijd bespaart is een mythe. ‘Multitasken’ levert juist concentratieproblemen op.

Concentratieproblemen hangen inderdaad samen met allerlei vormen van stress en onverwerkte ervaringen en dus niet met zoiets als ADHD. ADHD is niets, het is een reïficatie, een label dat vervormd is tot een feit. Zeggen dat iemand concentratieproblemen heeft omdat hij ADHD heeft is hetzelfde als zeggen dat iemand veel geluid produceert omdat hij een schreeuwlelijk is.

We zeggen nogal gauw dat afleidingen komen door anderen maar vaak komt de afleiding door onszelf. Om daar achter te komen is zelfkennis nodig. Hoe meer onverwerkte ervaringen je hebt, hoe wijder de deur openstaat voor concentratie problemen maar ook voor slaapproblemen.

Mediteren is een voortdurende afwisseling van de concentratie (aandacht houden bij het tellen van de uitademing) en afleiding. Het grootste misverstand dat over mediteren de ronde doet is dat je alleen echt mediteert als je nergens aan denkt. Voor meer over ‘het tellen’ zie mijn vorige zen-bericht.

Als je tijdens het mediteren afgeleid raakt door een gedachte, een irritatie of iets pijnlijks dan is het niet gemakkelijk om tegen jezelf te zeggen: ‘dit is mijn gedachte en die laat ik nu gaan en ik breng mijn aandacht met zachte hand terug bij het tellen’. Onze zen-leraar stimuleerde ons om de afleidingen inderdaad te laten gaan tijdens de meditatie maar ook om achteraf een notitie te maken van de afleidende gedachten voor zover wij ons deze nog herinnerden.

In het Boeddhisme zegt men: ‘Pijn is onvermijdelijk maar lijden is een optie’. In therapie werkt het samen stilstaan bij een onverwerkte ervaring, iets irritants of iets wat pijnlijk is helend. Duurzame oplossingen en veranderingen bedenken ontstaat alleen in stilte en rust. We leren door te mediteren vooral dat we stil kùnnen staan.

Ons huiswerk voor deze les was om tenminste één handeling per dag met aandacht te doen. Dit kon zijn het tanden poetsen, het ontbijten of wat dan ook voor activiteit. Eigenlijk kun je van alles een meditatie maken. Zo kunnen we meer en meer genieten en minder lijden.

5

Les over het denkmodel van zen.nl: bubbels en puntjes.

Ik leg in het kort hier uit hoe het werkt maar het denkmodel staat ook op een CD.

Ons denken wordt gevoed door energie. Idealiter wordt de stroom energie getransformeerd in heldere gedachten en gedrag. Hoe minder onverwerkte ervaringen en verlangens de transformatie vertroebelen, hoe helderder en verlichter ons denken en handelen.

Verwerkte ervaringen zijn puntjes of inzichten. Onverwerkte ervaringen worden bubbels genoemd. Bubbels nemen veel ruimte in en slokken energie op. Hoe ouder de bubbel hoe beter de afweer.

De paradox van het mediteren is dat je probeert om je aandacht te houden bij het tellen maar dat juist daardoor onverwerkte ervaringen, irritaties, verlangens of passies, enz. (bubbels) uit het onbewuste naar boven komen. Het is niet de bedoeling dat je tijdens het mediteren tegen jezelf zegt op het moment dat een bubbel voorbij komt; ‘die moet ik onthouden!’, want dit ‘ik moet het onthouden’, is op zichzelf al een bubbel.

Er is niets mis met bubbels – die horen er bij – maar een te grote hoeveelheid ervan kan problematisch worden. Bubbels slokken energie op.

Tijdens het mediteren kan een en dezelfde bubbel meerdere keren aan ons geestesoog voorbij trekken. Het is alsof je een boeiende film keer op keer ziet. Hoe vaker je hem ziet hoe meer je begrijpt hoe die film in elkaar zit. Door regelmatig te mediteren komt onverwerkte materie steeds opnieuw langs waardoor je het beter verwerkt.

“Kleine bubbels los je op met mediteren voor de grote ga je naar de psycholoog”, zegt mijn zen-leraar en wel grappig was dat hij er aan toevoegde: “hoe meer puntjes hoe wijzer, hoe meer bubbels hoe eigenwijzer”.

Puntjes zijn verwerkte bubbels. Het zijn inzichten die je verkrijgt door bewust na te denken over de onverwerkte ervaringen. Dit nadenken doe je na de meditatie. Je kunt bewust naar een punt of inzicht toewerken. Maar bubbels kunnen ook puntjes worden tijdens een droom, dus via het onderbewuste.

Een mooi doel is om je van enkele bubbels bewust te willen worden. Dit is natuurlijk ook het doel van therapie. Mijn zen-leraar gebruikt de metafoor van de afwas: “als de afwas van de vorige maaltijd er nog staat, kun je niet lekker koken”.

Ik heb ervaren dat het mediteren een enorm goed middel is voor bewustwording juist omdàt je tijdens het mediteren er naar streeft om je aandacht niet te laten afleiden door onverwerkte ervaringen. Het werd steeds helderder wat mij in de weg zat.

6

Een les over projectie en selectief waarnemen.

Hoe meer bubbels hoe minder objectief of zuiver we waarnemen. Bij projectie ken je eigenschappen van jezelf toe aan anderen en bij selectief waarnemen vallen bepaalde eigenschappen je juist extra sterk op en andere eigenschappen vallen weg.

Het is cruciaal om te beseffen dat onze ideeën over de wereld of mensen om ons heen vaak meer zeggen over onszelf dan over de wereld.

Deze les is volgens mij echt een psychologische les maar ook echt zen volgens het les-materiaaal: ‘Alleen door reflectie kunnen we zuiver waarnemen. Zen werkt niet met beelden zoals God of iets anders en daarom is zen een pure vorm van reflectie’. Volgens zen.nl is naast meditatie ook schrijven een goede methode om emoties te verwerken. Er bestaat inderdaad zoiets als schrijftherapie.

7

Deze les gaat over de hart-soetra. Een kroonjuweel van het zen-Boeddhisme. De tekst van de hart-soetra vertolkt de kern van de zen-leer in theoretische en filosofische zin. De kern ervan kan in één regel worden uitgedrukt: ‘vorm is leegte, leegte is vorm’.

De functie van een kopje is dat die leeg is en gevuld kan worden. Het is de vraag of het kopje leegte is of vorm. Ook wij mensen zijn zowel vorm als leegte. Vorm verwijst naar hoe we gevormd zijn en leegte naar ons potentieel. Alles is in verandering. Hoogstens onze ideeën kunnen vastgeroest zijn maar de dingen zelf roesten nooit vast. Een klankschaal kan ook een helm zijn. Te zeer aan de vorm vasthouden veroorzaakt lijden. Als je ruzie maakt over woorden zit je teveel vast aan de vorm. Natuurlijk is standvastigheid ook belangrijk. Denk aan een boom. Die waait niet om door zijn wortels maar ook omdat die flexibel is.

Flexibiliteit is belangrijk. Ook bij het oplossen van problemen in bijvoorbeeld gezinstherapie is flexibiliteit belangrijk. De meeste problemen in gezinnen (in systemen) komen omdat er op een rigide manier omgegaan wordt met omstandigheden, posities of relaties waar juist nieuwe manieren nodig zijn.

Door één te worden met verandering leven we in het eenheidsbewustzijn ofwel in het nirvana.

Persoonlijk spreken de volgende regels van de hart-soetra mij aan:

Omdat er geen bereiken bestaat, ondervindt degene die het volmaakte inzicht heeft, geen hindernissen in de geest. Zonder hindernissen in de geest, bevrijden we ons van illusies en verwezenlijken we nirwana.

Waarschijnlijk spreken deze regels mij aan omdat ik van jongs af aan gestimuleerd ben om onmogelijke dingen te bereiken, mijn best te doen, de oudste en de wijste zijn, enzovoort. Het idee dat ‘dit bereiken’ belangrijk is, is een vastgeroest idee.

Het reciteren van de hart-soetra is ook een stemoefening en een oefening in het beheersen van het spreken en ademen vanuit de buik.

Hier een recitatie van de hart-soetra door drie bassen: Moritz Boegel, Rients Ritskes en Misha Beliën

Hier een rap-versie van de hart-soetra

Hier een Japanse rap-versie van de hart-soetra

Hier de tekst van de hart-soetra.

 

 

4 reacties

Opgeslagen onder Filosofie, Psychologie en boeddhisme