Categorie archief: Psychologie en boeddhisme

Leiders op het gebied van trauma therapie

Zo werden de 24 mensen aangekondigd die mee werkten aan een ‘healing trauma summit’ op het internet. Je kon je er als toehoorder voor inschrijven voor een kleine 500 dollar, enkele weken later later afgeprijsd naar een kleine 300 dollar. Het was de ondernemende psychotherapeut Jeffrey Rutstein die deze top organiseerde. Ik bekeek wie er aan meewerkten en waar zij voor staan. Interessante mensen en therapieën.

Peter Levine legt er de nadruk op dat traumatische gebeurtenissen bepaalde herkenbare fysieke symptomen veroorzaken. Door aanraking van die lichamelijke sensaties kunnen patienten hun angst, hulpeloosheid en overweldigende verledens loslaten.

Judith Blackstone heeft het over hoe het bewonen van je lichaam ofwel het afstemmen op een gegronde vorm van bewustzijn van het lichaam ons helpen kan. Dit ‘zijn’ in het lichaam samen met een veerkracht tegen emotionele en sensorische prikkels en de mogelijkheid om ons te verbinden met anderen zonder dat we het contact met onszelf te verliezen en het loslaten van somatische beperkingen die trauma gerelateerd zijn, zal ons bevrijden.

Gabor Maté’s betoog is dat de meeste fysieke en mentale problemen manifestaties zijn van trauma’s uit de kindertijd. Het is nodig dat we diepgaand onderzoek doen naar overtuigingen die we al heel lang hebben en door het trauma zijn ontstaan. Ziektes zijn vaak een aanwijzing voor een overvraagd en overweldigend leven. Hij combineert Westerse en Oosterse theorieën over lijden en het ware zelf en ziet het als een voorwaarde dat professionals die mensen helpen zelf ook aan hun heling werken.

Zainab Salbi heeft ‘Women for Women International’ opgericht. Duizenden vrouwen uit oorlogssituaties zijn door deze organisatie geholpen om hun vernietigde levens weer op te bouwen. Zij vertelt hoe ze zelf heeft gestreden met haar eigen trauma door bijvoorbeeld de stilte te verbreken wat heel moeilijk kan zijn maar een belangrijke stap is op de weg naar heling. Naast zelf-onderzoek is het begrijpen van alles wat met het trauma te maken heeft van belang. Jezelf vergeven voor je eigen fouten en overtredingen kan helpen bij het accepteren van verontschuldigingen van anderen.

Volgens Mark Epstein is trauma niet iets dat slechts enkele mensen met pech overkomt; het overkomt iedereen. Als we niet lijden aan post traumatische stress dan lijden we wel aan pre-traumatische stress. Trauma staat aan de wieg van onze psyche. Dood en ziekte zal ons allemaal treffen maar ook dagelijkse angsten, stress en eenzaamheid kunnen traumatisch zijn. Psychoanalyse beschrijft de trauma’s ontwikkeld in de kindertijd en Boeddhisme heeft het over de inherente onzekerheid van ons eindige bestaan. Zowel psychoanalyse als ‘mindfulness’ kunnen helpen bij de verwerking van trauma. Zowel de westerse hechtingstheorieën als het boeddhistische concept van de onthechting en de leegte kunnen helpen bij het reguleren van sterke emoties.

Richard Miller maakt bij zijn traumatherapie gebruik van wat al heel is en wat altijd heel is in ons zelf; datgene dat nooit heling, opknappen of verandering nodig heeft. We zijn al heel. Als we dit niet kunnen ervaren dan zullen we altijd het gevoel hebben dat er nog iets mis is met ons. Als we ons bewust worden van die aangeboren heelheid dan ervaren we een onverwoestbare kracht in ons waarmee we datgene in ons lichaam of geest dat heling nodig heeft, kunnen aanspreken. We kunnen leren om onze wezenlijke heelheid te verwelkomen zodat we in staat zijn om te navigeren in de meest uitdagende omstandigheden in ons leven. Miller geeft o.a. yogatherapie.

Elizabeth Rosner is een dochter van Holocaust overlevenden en zij heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar de intergenerationele en interculturele nasleep van genocide en andere gruweldaden, naar de impact er van op individuen, groepen en de maatschappij. Hoe herinneringen aan het verleden zowel educatief als verzoenend kunnen werken en hoe een creatieve aanpak kan helpen. Het gaat haar niet alleen om de Holocaust, ook om andere gruweldaden zoals de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki, de genocide in Cambodja en de nog immer voortdurende traumatische gevolgen van de slavernij in de VS. Rosner heeft veel aandacht voor taal. Ze onderzoekt het vocabulaire van trauma en veerkracht.

David Emerson ontwikkelde een trauma gevoelige vorm van yoga. Door trauma kun je het gevoel voor je lichaam verliezen. Deze vorm van yoga geeft dat lichaamsgevoel terug.

Laurel Parnell ontwikkelde een hechtingsgerichte vorm van EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) voor mensen met trauma die in de hechtingsrelatie ontstond. De therapie benadrukt de waarde van een veilige therapeut-cliënt relatie voor de heling van het trauma.

Leslie Booker richt zich op het terugbrengen van de menselijkheid bij mensen die buitengesloten zijn geweest. We moeten de menselijkheid zien voordat we de kleur, handicap of misdaad van iemand zien. Heling van het trauma van kwetsbare groepen kan alleen als behandelaars zich zelf bewust zijn van hoe macht en vooroordeel werkt. De ontmanteling van macht is op zichzelf een daad van liefde en alleen van daaruit kunnen behandelaars echt een verschil maken. Booker werkt met lichamelijke belevingen zoals ‘holding’. Ze leert je om in je eigen lichaam gegrond te zijn en zo samen de emoties te reguleren. Ze leert je vallen en opstaan.

Edward Tick onderzoekt het effect van oorlog en geweld op de ziel, de onzichtbare wonden die het veroorzaakt en psychologische, spirituele en maatschappelijke manieren om die wonden te helen. Hij heeft het over een archetypische manier om trauma door geweld te begrijpen en ontwikkelt een filosofie en een strategie om trauma op individueel en maatschappelijk niveau aan te pakken.

Pat Ogden is van de somatische psychologie en integreert cognitieve en somatische interventies. Ze legt nadruk op het lichamelijke bewustzijn, op anders handelen en het opbouwen van krachtbronnen in het lichaam. De wijsheid van het lichaam staat centraal. Welke krachten in het lichaam kun je inzetten bij traumatische emotionele reacties? Welke handelingen geven kracht? Eerst worden traumatische emoties losgekoppeld van lichamelijke sensaties waarna gezocht wordt naar het voelen van nieuwe krachten door nieuwe handelingen. Het gaat om een herijking van het zenuwstelsel.

Shaka Senghor ontvluchtte op 13 jarige leeftijd een mishandelende thuissituatie om enkele jaren later in de gevangenis te belanden. In de 19 jaar dat hij opgesloten was begon hij te mediteren, compassie te beoefenen en vooral begon hij met het bijhouden van een dagboek. Hij werkte mee aan de hervorming van het rechtssysteem dat geen begrip heeft van trauma en ging anderen helpen. Hij legt de nadruk op actief luisteren en de noodzaak van een mentor bij de behandeling van trauma. Zijn memoires vormen een onvergetelijk verhaal van vergeving en tweede kansen en herinnert ons er aan dat hetgeen we fout doen niet bepaalt wie we zijn en wat we kunnen bijdragen aan de wereld.

Sandra Ingerman haalt inspiratie uit de ervaring van sjamanen over de hele wereld met het terughalen van de ziel om trauma te helen. Ze laat geeft oefeningen om vastliggende en oude wonden te laten gaan en je je weer vrij voelt om positief, gezond en met plezier in het heden te staan. Er staan veel filmpjes op Youtube waarin ze laat zien hoe zij werkt.

Richard Schwarz helpt met zijn Internal Family Systems model op een niet pathologische en empowering manier, om toegang te krijgen tot de onbeschadigde essentie van jezelf waarmee je de beschadigde delen van jezelf die nog in shock, pijn en schaamte leven, kunt helen. Veel trauma therapieën beschouwen het bestaan van verschillende delen van een persoonlijkheid als pathologisch maar Schwarz ziet dit juist als waardevol. Het zijn krachten, veelal voortkomend uit natuurlijke, gezonde en waardevolle toestanden die op een extreme en beschermende manier op de voorgrond treden en veroorzaken dat je het contact met je Zelf verliest. Dat Zelf bestaat uit een innerlijke essentie van kalmte, vertrouwen, helderheid, verbondenheid en creativiteit. Schwarz begon als gezinstherapeut maar leerde van zijn cliënten hoe delen van een persoonlijkheid net zo werken als delen van een netwerk en dus net zo werken als familierelaties.

Bonnie Badenoch vindt dat we tegenwoordig op een extreme manier elke dag opnieuw worden uitgedaagd. We zijn een getraumatiseerde soort en veiligheid ìs de therapie. Psychische en emotionele veiligheid ìs de basis voor heling en voor het voortbestaan in deze wereld. Door niet te oordelen, door trauma te integreren en elk aspect van onszelf en anderen welkom te heten. Door op een therapeutische manier aanwezig te zijn. Badenoch verbindt neuro-wetenschappelijke kennis met kennis van het hart.

David Grand komt met een hersen-lichaam ‘mindfulness’ therapie; ‘brainspotting’. De stand van de ogen speelt een rol in het lokaliseren en behandelen van het trauma in de hersenen. Er zijn drie oog posities die een rol spelen. ‘Brainspotting’ is een opvolger van EMDR.

Linda Graham vindt dat mensen kunnen leren van tegenslagen en uitdagingen wanneer ze gesteund worden en genoeg vaardigheden in huis hebben. ‘Mindfulness’, mededogen met jezelf, empathie en vergeving helpen om het functioneren van de hersenen te veranderen van samentrekking en reactiviteit naar ontvankelijkheid en openheid, naar het bredere perspectief. Mensen kunnen vaardigheden terugkrijgen die de impact van stress of een trauma verminderen, ze kunnen hun innerlijke stabiliteit, betekenis en doelen herstellen en zich bewegen in de richting van voorspoed en groei. Graham maakt gebruik van lichaamswerk om je opnieuw kalm en veilig te voelen. Oefeningen in empathie en mentaliseren kunnen heftige emoties reguleren. We moeten veilige plaatsen ontwikkelen om naar toe te vluchten, zowel binnen in ons zelf als bij anderen. We kunnen een transformerende innerlijke dialoog voeren waarbij de innerlijke criticus en schaamte zich terugtrekken. Schaamte is een zeer krachtige vernietiger van bronnen van veerkracht. Met behulp van de ‘drama-driehoek’ ontdekken we hoe we kunnen ophouden om steeds terecht te komen in de rol van slachtoffer, redder of aanklager, of je dat nu doet in jezelf of dat je dat doet in relatie met anderen.

Kevin Pearce was een professionele ‘snowboarder’ die tijdens een training een traumatisch hersenletsel opliep. Het is zijn missie om hersenletsel te voorkomen, om steun te geven aan herstel en om gezondheid van de hersenen te promoten. Ook hij heeft het over ‘mindfulness’ en ‘body-mind’ oefeningen*.

De bijdrage van Dawson Church is nuttig voor iedereen die geplaagd wordt door herinneringen aan nare gebeurtenissen, door slapeloosheid, nachtmerries of ‘flashbacks’. Of voor degenen die mensen of situaties vermijden die werken als een ‘trigger’, voor mensen die het vertrouwen in anderen en de wereld  verloren hebben of degenen die emotioneel verdoofd de dag moeten zien door te komen. Hij maakt gebruik van de Emotion Freedom Technique (EFT).

Edith Eger wordt geïnterviewd over haar concentratiekamp ervaring. Zij biedt een hartverscheurend verhaal over het overleven van onvoorstelbare verschrikkingen en lijden. De lessen die ze leerde past ze ook als psycholoog toe. Ze legt uit hoe een ‘slachtoffer bewustzijn’ zichzelf kan versterken als je niet goed uitkijkt, hoe je volledig kunt leven in het huidige moment en hoe je een kracht kunt cultiveren die niemand van je kan afpakken. Je ‘ware zelf’ kun je terug pakken, je kunt je concentreren op het ‘wat’ en het ‘hoe’ in plaats van op het ‘waarom’; ‘waarom’ is een op het verleden georiënteerd woord, terwijl ‘hoe’ een op de toekomst gericht woord is. Je kunt leven met het verleden door het te integreren, niet door het verleden te vergeten.

Rick Doblin introduceert een therapie met de drug MDMA. Dit is een van de meest gebruikte synthetische drugs in de wereld van de elektronische muziek zoals techno, trance, house en hardcore maar wordt ook in psychotherapie gebruikt. De voor en nadelen (risico’s) van deze therapie worden besproken. Doblin heeft het over hoe de MDMA kan helpen bij seksueel misbruik, oorlogstrauma’s, of andere trauma’s. Er is onderzoek gedaan naar het gebruik van MDMA door veteranen, brandweermannen en politieagenten.

Doblin werkt mee aan het legaliseren van het gebruik van psychedelische middelen zoals marihuana als medicijn maar ook als middel bij persoonlijke groei voor gezonde mensen.  Doblin doet ook aan ‘holotropisch’ ademwerk. In het filmpje hieronder wordt uitgelegd wat dit inhoudt.

Volgens Diane Poole Heller kan trauma zo overweldigend zijn dat mensen het gevoel krijgen alsof alle verbindingen verbroken zijn, fysiek, emotioneel en spiritueel èn in hun relaties met anderen. Hoe los je het trauma op en kun je vitaliteit herstellen en deelnemen aan een gegrond en authentiek leven? Hoe kun je het lijden en dissociëren beëindigen? Met behulp van lichaamswerk lost ze het trauma op in een reis naar de bron van je ware aard en leert ze je hoe je met je ‘derde oor’ kunt luisteren naar je verblijdende kern. Ook zij werkt met het verminderen van schaamte en schuld en met het her-etiketteren van concepten en herinneringen aan de traumatische gebeurtenissen met de focus op compassie. Hoe kun je bedreigingen op  zo’n manier bekijken dat ze te tolereren zijn zodat symptomen afnemen? Heller maakt gebruik van hechtings-therapeutische modellen. Hier kun je een CD van haar bestellen: ‘Healing your attachment wounds’.

Stephen Porges ontwikkelde de polyvagale theorie die ons beter doet begrijpen hoe anders het autonome zenuwstelsel werkt op momenten dat we ons onveilig voelen en we het gevoel hebben dat we in gevaar zijn of op momenten dat we ons veilig voelen met vrienden of verzorgers om ons heen. Zijn theorie helpt om de werking van ‘triggers’ beter te begrijpen. ‘Triggers’ die ons verdedigingsmechanisme aan het werk zetten en ‘triggers’ die ons doen kalmeren en ons ondersteunen in het spontaan aangaan van sociale verbintenissen. Gezichtsuitdrukkingen, intonatie en gebaren kunnen bepalen of wij ons zullen verbinden of niet.

* ‘Mind-body practices’ , ofwel ‘lichaam-geest werk’ bestaat meestal uit yoga, tai chi en meditatie oefeningen.


Er zijn veel verschillende wegen naar Rome blijkt wel uit deze samenvatting. Wat mij inspireerde voor mijn trauma therapieën maar ook voor mijn eigen leven is de aandacht die er is voor het lichaam: de wijsheid van het lichaam. Ook de aandacht voor ‘mindfulness’ en het zoeken naar de verbinding met het ware, ongeschonden ‘zelf’ zie ik als waardevol. Dat ‘zelf’ dat we kunnen kwijtraken en terugvinden.

Maak bij de heling gebruik van wat al heel is en wat altijd heel is in ons zelf; datgene dat nooit heling, opknappen of verandering nodig heeft. We zijn al heel. Als we dit niet kunnen ervaren dan zullen we altijd het gevoel hebben dat er nog iets mis is met ons. Als we ons bewust worden van die aangeboren heelheid dan ervaren we een onverwoestbare kracht in ons waarmee we datgene in ons lichaam of geest dat heling nodig heeft, kunnen aanspreken.

Je ‘ware zelf’ kun je terug pakken, je kunt je concentreren op het ‘wat’ en het ‘hoe’ in plaats van op het ‘waarom’; ‘waarom’ is een op het verleden georiënteerd woord, terwijl ‘hoe’ een op de toekomst gericht woord is. Je kunt leven met het verleden door het te integreren, niet door het verleden te vergeten.

Als laatste vond ik het waardevol dat er bij meerdere therapeuten aandacht is voor gevoelens van schaamte die veerkracht bij ons wegneemt. Heel belangrijk om ons niet te schamen voor onze trauma’s.

Het mooiste is natuurlijk als we trauma kunnen voorkomen door een veilige omgeving te creëren waar geen plaats is voor uitbuiting en misbruik maar wel voor mededogen en liefde.

 

 

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Psychologie en boeddhisme, Psychotherapie - Trauma

De psychologie van het spirituele zoeken

De Canadese arts en specialist Gabor Maté, die inmiddels niet meer als arts werkt maar als openbaar spreker en schrijver, probeert in dit korte filmpje uit te leggen hoe spiritualiteit kan leiden tot een ongezond leven.

Hij citeert de klinisch psycholoog John Welwood die het concept van de spirituele omzeiling bedacht, de ‘spiritual bypass’. Van een spirituele omzeiling is sprake wanneer je de spirituele zoektocht gebruikt om verder weg te komen van je zelf en je emoties.

Een spirituele zoektocht kan groots zijn als het ten dienste staat van het zoeken naar waarheid maar als het ten dienste staat van het zoeken naar zekerheid werkt het beperkend.

Maté heeft keer op keer gezien dat ziek zijn een product is van het ontkennen van emotie. Spirituele zoekers die in een ‘spirituele bypass’ terecht komen, zullen misschien een mooie dood ervaren, maar zullen volgens Maté korter leven. Als je je niet kunt verhouden tot je eigen emotionele werkelijkheid schakel je volgens Maté je immuunsysteem uit, verstoor je de hormoonhuishouding en het energetische systeem wat gevolgen heeft voor hart en vaten en het zenuwstelsel.

Dus wat bedoelen we met een spirituele zoektocht? Als het betekent dat we niet meer boos mogen zijn of dat we de hele tijd sereen moeten zijn, dan is spiritualiteit een manier je zelf te onderdrukken.

Maté ziet zichzelf als een spirituele zoeker is en raadpleegt spirituele leraren om zichzelf en zijn relatie tot de wereld beter te begrijpen, maar hij vindt dat de zoektocht zich ook moet afspelen op andere niveau’s.

Een ander interessant filmpje van Maté vond ik: ‘Hoe noodzakelijk het is om echt te zijn’.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Psychologie en boeddhisme

Drie negatieve emoties

Onwetendheid, verlangen en woede worden in het Boeddhisme wel genoemd: de drie vergiften. Ik had hier eerder over gehoord maar dan als drie dingen die we in onszelf zouden moeten bestrijden. En dat waren dan onwetendheid, hebzucht en angst.

Hierboven een trailer over een recente serie uitzendingen van de Boeddhistische omroep hierover: http://www.bosrtv.nl/uitzending.aspx?lIntYear=2015&lIntType=0&lIntEntityId=1862

Hier informatie over de uitzending.


Hebzucht valt onder een van de drie ‘vergiften’. Een column hierover komt van Frits Bosch, en nog wel uit het Financieel Dagblad van 23 april 2015: ‘Meditatie helpt tegen graaigedrag’.

Bosch citeert Joris Luyendijk over bankiers; ‘zij leven in een amoreel universum’. Maar eigenlijk zit het venijn volgens Bosch niet alleen bij de bankiers maar in ons hele kapitalistische systeem dat uit de bocht vliegt…

We zijn het extreem vergaren van geld en goederen steeds meer gaan verwarren met gelukkig zijn.

Verderop in de column:

Alles wat dat vermeende geluk in de weg staat, proberen we zover mogelijk van ons weg te werpen. Als dat niet lukt zijn we verontwaardigd en ontsteken we zelfs in woede. We hebben er immers recht op. We leven in een waan en onwetendheid omtrent de afhankelijkheidsrelatie die we ten opzichte van elkaar en de natuur innemen.

Dat is ook lastig voor door ontwikkelde dieren wier hersenen nog steeds gericht zijn op overleven en eigen belang. Het meest geëigende middel om onze bewustwording te vergroten is meditatie, bij voorkeur onder leiding van een boeddhistische leraar.


Een verlangen naar vrede lijkt me overigens geen negatieve emotie. Hoewel conflict niet altijd vermeden hoeft te worden kun je blijven verlangen naar vrede. Bij conflict gaat het om de balans en de kunst om verschillen van standpunt goed te reguleren. En dat is te leren. Net zoals mediteren te leren is. Door te mediteren leer je om met enige afstand naar je gevoelens te kijken en ze beter te begrijpen.

2931345

Een verslag van de 20 meditatielessen die ik volgde bij Zen.nl staat hier, hier, hier en hier.

 

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Persoonlijk en politiek, Psychologie en boeddhisme

Veilig gehecht op het meditatiekussen

“Ik voel me goed, precies zoals ik ben”, zegt DJ Ramon Roelofs aan het eind van zijn Ted Talk over zen meditatie. Voor hem was dit gevoel een bijzondere ervaring.

‘Zo zal een veilig gehecht kind zich altijd voelen’, dacht ik.

Een veilig gehecht kind denkt: ‘ik ben er om van te houden’…

Bekijk hoe Roelofs hier naar toe werkt. Hij kan het mooi vertellen.

Hij noemt het bijzondere gevoel: ‘the beginners-mind’… en hij weet dat je altijd naar dat gevoel terug kunt keren. Dit is ook mijn ervaring hoewel het mediteren blijvend oefening vereist. Hier een bericht over de meditatielessen die ik volgde.


Veilig gehecht

Het gevoel van veilige hechting ontstaat in een relatie waarin de ouder de emoties en het gedrag van het kind kan onderkennen als iets van dat kind, los van de eigen emotie. Zo kan de ouder troost bieden, zonder zelf te ontregelen of angstig of boos te worden.

Het kind leert op deze manier dat zijn emoties iets van hem zijn en leert om er woorden aan te geven. Hij leert om de realiteit binnenin hem te onderscheiden van de realiteit buiten hem en om zijn eigen emoties te onderscheiden van die van anderen.

Veilige hechting is gebaseerd op een innerlijk model van de ander als veilig en betrouwbaar en van zichzelf als competent en ‘om van te houden’.

Dat een onveilig gehecht kind niet altijd een onveilige volwassene hoeft te zijn laat Roelofs mooi zien in het filmpje. Ook als psychotherapeut werkt je hier naar toe met je cliënt. Naar een veilig gevoel dat nooit ver weg is.

Zie o.a.: Mentaliseren, hechting en systeemtherapieHechting tussen cliënt en therapeut en Wie ben ik nou echt?

Voor een overzicht van de verschillende stijlen van hechting zie het bericht: Hoe gehecht bent u?

1 reactie

Opgeslagen onder Psychologie en boeddhisme, Psychotherapie

Zen en psychologie III

Volgens het boeddhisme is het lijden inherent aan het leven. Sommige ideeën kun je niet verdragen en andere ideeën kun je weer niet loslaten. In beide gevallen lijd je. Door te mediteren leer je om klaar te staan voor het lijden. Door jezelf te onderzoeken (in de context) weet je beter wie je bent, waardoor je beter kunt leven.

Wijsheden uit het boeddhisme komen overeen met wijsheden uit het Westen. De Franse filosoof Montaigne schreef bijvoorbeeld: ‘Wie de mensen leert te sterven, leert ze te leven’.

Mijn laatste lessen van Zen.nl. Zie voor de vorige lessen hier, hier en hier.

Les 11

Een les over het ego.

Als we zeggen: ‘wat heeft die een ego’, dan heeft het woord een negatieve klank. ‘Maar zonder ego komen we ons bed niet uit’, zegt mijn leraar. We hebben ons ego nodig. Iemand met dementie kan steeds moeilijker de vraag naar ‘wie ben ik’ beantwoorden.

Er bestaan zeer strenge vormen van boeddhisme waar je leert om van je ego af te komen. Mijn leraar kent iemand die drie jaar zo’n strenge scholing deed in Japan. Toen deze persoon terug kwam naar Nederland kostte het hem een jaar om opnieuw te weten wat hij fijn vond.

Zen.nl is niet zo streng maar ze leren je wel om het ego los te kunnen laten. Om je te kunnen dé-identificeren van het ego. Als het ego even weg is dan hebben we een zogenaamd ‘eenheidsbewustzijn’. Een gevoel alsof  je één bent met alles. Even is alles heel helder en ben je zonder geheugen en zonder oordeel.

In het taoïsme, dat nog ouder is dan zen, spreekt men van een toestand die je niet kunt verwoorden. Een toestand waarbij je uit het denken treedt en je hart laat spreken. Achter de tegenstellingen van goed en kwaad zit iets wat alles verbindt en dat ervaar je in het ‘eenheidsbewustzijn. Het is alsof je in een andere werkelijkheid wordt binnen gezogen. Alsof je verliefd bent. Al het andere valt weg. In les 17 over verlichting kom ik hier op terug.

De zen.nl definitie van ego: Het ego is het geest en lichaam sturende zelfbeeld. Het ego kun je zien als een constructie, een verzameling ideeën over jezelf dat steeds meer ingeslepen raakt. Het ego maakt dat je je kunt verhouden. Je moet een ego hebben maar je moet het ook uit kunnen zetten. Het ego op aan en uit kunnen zetten betekent dat je kunt slapen wanneer je wilt slapen. Het ego aan en uit kunnen zetten betekent dat je vanuit een ander perspectief kunt waarnemen en dat je iets nieuws over je zelf kunt leren.

We hebben verschillende ego’s en we hebben grote en kleine ego’s. Een groot ego betekent een grote ambitie. Soms is minder zelfoverschatting aan te bevelen maar soms ook niet. Je kunt ook lijden onder een klein ego. Als je steeds zegt: ‘dat kan ik niet’ of ‘dat is niet voor mij’ dan kun je daaronder lijden. Grote en kleine ego’s kunnen in een en dezelfde persoon aanwezig zijn. Het ene ego kan kijken naar het andere ego. Als we gemengde gevoelens ergens over hebben dan kijken we vanuit verschillende ego’s.

Een te groot ego betekent dat je denkt alles aan te kunnen terwijl dit in de praktijk tegenvalt. Een schuldgevoel komt vaak voort uit een te groot ego. Bij een ‘te klein ego’ maak je je potentie niet waar. Idealiter is het ego dus noch te groot, noch te klein.

Boeddha had net als Gandhi (zie: Zen en psychologie) een groot ego maar het was transparant. Een transparant ego betekent dat je jezelf kunt doorzien en dat je voor anderen te doorzien bent. Je hebt geen geheimen. Dit is wat zen.nl je wil leren; je ego te managen zodat je voor iets meer dan alleen jezelf, iets betekent. Het is verlichting om te werken aan een transparant ego. Het houdt in dat je je ego doorziet en er boven kunt staan. Je weet wanneer je ego groot is en waar het klein is. Je kunt ook boven de ego-pijn staan. Je ervaart wel pijn maar je laat je er niet door meeslepen, je identificeert je er niet mee. Dit leer je tijdens het mediteren.

Inzicht in je ego betekent zelfkennis en verlichting. Tijdens het sterven laat het lichaam het beeld van zichzelf, het ego, los.

les 12

Een les over symbolen en beelden die krachtiger kunnen zijn dan woorden. Over deze les heb ik weinig te mede te delen.

internationaal vredessymbool

internationaal vredessymbool

NB  Op de website van zen.nl verwoord een leerling in een filmpje wat het mediteren bij hem teweeg brengt: “Juist doordat je niets doet ben je heel erg aan het leven. Mediteren helpt bij het scherp krijgen en houden van je doelen en bij het afstemmen van je handelen daar op. Deze verandering was er al binnen een paar weken en daarom ben ik blijven mediteren”. Dit is voorlopig ook mijn ervaring.

les 13

Zen en keuzes maken

We maken veel kleine en ogenschijnlijk onbelangrijke keuzes op een dag. Het is goed om je daarvan bewust te zijn.

Als we niet in evenwicht zijn, zijn we niet ons zelf en maken we verkeerde keuzes. Door te mediteren kunnen we onze bubbels (onverwerkte ervaringen) doorzien, los laten en ons niet langer laten domineren door die onverwerkte ervaringen in de keuzes die we maken.

Je intuïtie kan je helpen bij het maken van de juiste keuze. Als je je buik ontspant werkt je intuïtie beter.

Les 14

Rituelen

Zen zit vol met rituelen. Aan het eind van elke les dronken we thee op een rituele manier.

Zoals alle rivieren naar zee stromen, zo leiden alle rituelen in zen naar één en hetzelfde doel: het vergroten van onze aandacht en concentratie, zodat we steeds beter leren denken wat we willen denken, leren voelen wat we willen voelen en steeds meer één worden met wie we zijn en wat we doen.

Rituelen verbinden. Rituelen lenen zich voor het trainen van onze concentratie. Rituelen maken moeilijke situaties beter hanteerbaar. Rituelen hebben een verhelderend, inzicht-gevend effect, ze houden ons een spiegel voor. Rituelen brengen ons in goede conditie.

Rituelen verbinden maar juist daardoor sluiten ze ook buiten. Bij een goede afstemming kan een ritueel de kwaliteit krijgen van mooie muziek die harmonieert met bijbehorende bewegingen. Iedereen is exact even belangrijk; je hoort en wordt gehoord.

De spontane uitvoering van het ritueel is belangrijk. Spontaan vanuit je buik, je kern. Spontaniteit is niet hetzelfde als onbesuisd je impulsen volgen of onbezonnen handelen. Het is meer doorleefd dan dat. Zodra we een ritueel plichtmatig of mechanisch uitvoeren is het dood.

Les 15

Een les over de koan

Een ‘koan’ is een raadselachtige vraag waar geen logisch antwoord op is. Bijvoorbeeld: Wat is het geluid van één klappende hand? Wat is de waarde van een emmer zonder bodem?

Mediteren over het antwoord stimuleert je flexibiliteit en creativiteit. Bij het antwoord gaat het om originaliteit. Origineel kan slaan op ‘echt’ of ‘oorspronkelijk’ maar ook op ‘nieuw’ of ‘fris’. Terwijl je er mee bezig bent komen er antwoorden maar ook andere ideeën naar boven. Als het antwoord niet echt van jou is, is het fout. Het geven van de antwoorden doe je in dialoog met je leraar. Die geeft je de koan en die bepaalt de kwaliteit van je antwoord. Hier kan veel tijd over heen gaan.

We doen een oefening. De leraar tikt tegen een kopje. Wat horen we?

Er zijn vele antwoorden mogelijk. 6 tikken. 4 lange tikken. 2 korte tikken. 1 lange stilte. Het lepeltje. Het kopje. De leegte. De vorm. Rinkelen. Keramiek. Metaal. Deze kamer. Enzovoort.

Het gaat niet zozeer om het antwoord. Het kunnen leven met een vraag is ook wat de koan je leert. Wie zich in vragen verdiept, verdiept zich in zichzelf en in de wereld. De koan-studie is een doorlopende vitale oefenweg waarbij we met een open onbevangen en nieuwsgierige houding vragen stellen en blijven stellen. Alleen wie blijft vragen, blijft leren en groeien.

De koan is een vraag die een zenleraar kan stellen aan zijn leerling om zijn geest flexibeler te maken. Welbepaalde bubbels (onverwerkte ervaringen) kunnen zo welbewust worden opgeroepen. In die zin hebben koans een chirurgische kwaliteit, terwijl meditatie meer over een breed spectrum werkzaam is.

Gedurende de meditatie kun je de vraag voortdurend herhalen in de geest, op elke uitademing. Na verloop van tijd kun je de vraag abstraheren. Een koan als: ‘Wat is het geluid van een klappende hand?’ kun je na twee tot vijf weken inkorten tot ‘Wat is het geluid?’ en uiteindelijk tot ‘Wat?’

Het hoge doel waarnaar we streven is dat we blijvend en bruisend stromen van creativiteit in alles wat we denken en doen, ongeacht de omstandigheden.

Les 16

De stilte les. We mediteren drie keer 21 minuten afgewisseld met korte loopmeditaties.

Tot mijn verrassing viel dit mee. Eigenlijk was mijn derde meditatie de beste. Ik kon het doen met een glimlach en voelde liefde binnenstromen. Naderhand kwam ik, gek genoeg na al dat stil zitten tot het bevrijdende idee dat alles beweging is. Een idee dat veel ruimte geeft.

les 17

Les over verlichting.

Als je in Japan vraagt wat verlichting is dan heb je grote kans op een ontwijkend antwoord. Het blijft in Japan een mystiek begrip.

Zen.nl wil het begrip dé-mystiferen. Ieder wezen ìs reeds verlicht. Enkele definities: Iedereen die naar verlichting streeft is verlicht. Verlicht is degene die heeft ontdekt dat er niets is dat je zeker kunt weten. Verlicht is iedereen die een spirituele ervaring heeft opgedaan. Verlicht is degene die zich voortdurend in een bewuste staat van eenheidsbewustzijn bevindt. Verlicht is degene waarbij het ego niet aanwezig is. Verlicht ben je als je dood bent.

De praktische kant van verlichting zit hem in het flexibel kunnen zijn. Degene die gelukkig is en het geluk kan delen met anderen is verlicht. Het verschil tussen een positieve bubbel en geluk is de transparantie. Bij een positieve bubbel blijven de negatieve kanten onbewust en wordt het geluk niet gedeeld.

Verlichting betekent dat je soepel met levenspijnen kunt omgaan. Je bevrijdt je stapje voor stapje van je angsten en je kunt op een gezonde manier steeds grotere uitdagingen aan. De grootste uitdaging is om ook anderen te helpen verlicht te raken.

In de zen-traditie worden drie stadia van verlichting onderscheiden. 1. Kensho: We laten kortstondig het ego los. Het bijzondere is dat Kensho zowel volkomen vertrouwd als volslagen nieuw aanvoelt. Die combinatie van bekend en onbekend is typerend voor verlichting. 2. Samadhi is een verlichtingservaring die veel gelijkenis vertoont met een ‘runner’s high’, een roesachtig gevoel van gelukzaligheid. 3. Satori is het grote inzicht oftewel de grote verlichting. Hierbij zijn de laatste drie definities  van verlichting die hierboven genoemd zijn van toepassing.

Verlichting komt overeen met het al eerder genoemde eenheidsbewustzijn wat betekent dat het één niet van het ànder te onderscheiden is wat weer lijkt op het gevoel van verliefdheid. Ik vond onlangs een beschrijving van dit bewustzijn in een van de liefdesbrieven van de romantische socialist Herman Gorter.

Uit het boek: ‘Geheime geliefden’, een brief aan Ada (9 februari 1904).

Liefste! Het is nu toch zoo heerlijk zacht alles in de lucht en ik voel mij zo heerlijk dat ik wou dat ik bij je was. Het licht ziet er zo jong en licht uit, de huizen aan de overkant staan zoo frisch en onschuldig. Het lijkt of de lente de stad binnendringt. Ik zit hier nu zo heerlijk stil in deze kamer, het is net of een heerlijkheid langs het raam gaat. Aan wie heb ik toch dat alles te danken dat ik dat zoo scherp en fijn voel?  Soms is het net in een stad of er van boven of van buiten een heerlijkheid, een innigheid binnendringt. Dan lijken de gevels zoo fijn blauw, met zo’n blauwig waas om zich, het is alsof een val van kleuren er langs valt en op de straat lijkt het of je loopen kan in de zachtste lichten van steenen en bomen. Beneden je als je boven uit het raam kijkt lijken de menschen te loopen in een soort vergetelheid van zacht licht. Dat komt je bent zelf in een zaligheid, je bent gelukkig, je voelt dat je van iemand en iets houdt, dat je je heelemaal met lichaam en al geeft aan iemand. Je voelt een band tusschen je zelf en iemand anders. En dat kleurt je. Dat geeft een bad aan je heele bestaan. Daar ga je in. Je voelt daardoor een band met alles, met de heele menschheid. Je bent niet verloren, het is niet uit met je. Neen je bent een deel van het groote geheel, en je bent op een zeer bepaalde, zeer mooie, op de heerlijkste wijze aan het geheel verbonden.

Uit de brief blijkt dat Gorter een moeilijke tijd heeft gehad en dat hij zich nu in dit geheel andere ‘eenheidsbewustzijn’ bevind waar hij zeer dankbaar voor is.

Les 18

Evaluatie. Over deze les heb ik weinig mede te delen.

Tot slot een link naar een artikel uit de Volkskrant over het mediteren bij zen.nl. De mooiste uitspraak in het artikel luidt: ‘Als je tijd hebt, mediteer dan een kwartier. Als je geen tijd hebt, mediteer dan een uur.’


Voor mij was het bij wonen van de 18 zen-lessen een zeer waardevol uitstapje en het mediteren is een vast onderdeel van mijn dag geworden. Verder op mijn pad zal ik vast meer vernemen over zen maar voor nu neem ik afscheid om mij verder te wijden aan de gezins- en relatie therapeutische literatuur en praktijk waarbinnen ook veel wijsheid, verlichting en geluk te vinden is.

4 reacties

Opgeslagen onder Filosofie, Psychologie en boeddhisme

Zen en psychologie II

IMG_5907

Tijd voor een vervolg op mijn vorige twee berichten (hier en hier) over de 18 zen-lessen van Zen.nl in Hilversum. Het doel dat ik met het volgen van de lessen en de meditatie wil bereiken is vooral: meer aanwezig te kunnen zijn in het hier-en-nu. Zowel voor mij persoonlijk als voor mijn functioneren als hulpverlener vind ik dit een mooi doel.

Het is algemeen bekend dat ‘mindfulness’ en meditatie helpen bij psychische problemen. Dit heb ik dankzij de meditatie lessen zelf ondervonden. En ik ben niet de enige reguliere hulpverlener die dit ontdekt. Binnen zen.nl is een groep huisartsen actief en er bestaat een Stichting Psychotherapie en Boeddhisme. Dit is een groep psychologen en psychiaters die interesse hebben in het samengaan en de wisselwerking tussen psychotherapie en boeddhisme.

Hieronder mijn verslag van de lessen 8 t/m 10 en een extra les.

8

Een evaluatieles.

We wisselen onze ervaringen met het mediteren uit en wat onze belangrijkste leerervaringen zijn met betrekking tot ons leerdoel. Wat betreft mijn leerdoelen; meer in het hier-en-nu kunnen zijn en milder oordelen, vind ik dat ik vooruitgang boek. Ik voel mij minder gejaagd en kan iets makkelijker vanaf een afstandje waarnemen door welke ideeën ik me laat leiden.

Het mediteren gunt ons de tijd om dingen te zien van jezelf. Je leert dat je net op een andere manier naar dingen kunt kijken. Maar je moet wel geduld hebben èn je moet nieuwsgierig zijn. Het gaat er om een balans te vinden; dingen te willen zien maar het niet tè graag willen. Het is net zoals met een spelletje; teveel willen winnen is niet leuk maar te weinig willen winnen is ook niet leuk.

Mediteren kan ontspannend zijn maar ook bloed, zweet en tranen kosten. Net zoals het gewone leven.

Hoe je kijkt naar delen van jezelf bepaalt hoe die delen bewegen. Volgens mijn zen leraar geldt dit ook voor de Higgs deeltjes in de natuurkunde.

9

Les over lichaam en geest.

Dat alles één is en samenhangt met elkaar is het vertrekpunt van zen. Lichaam en geest zijn dus één.

Meditatie bevordert een natuurlijk verloop van de ademhaling. Als je oppervlakkig denkt, haal je oppervlakkig adem. Als je rustig ademhaalt denk je ook rustig. Als je diep ademhaalt kun je tot diepe inzichten komen. Bewust werken aan de verdieping van de ademhaling is zinvol zolang we het niet forceren.

Zen is ook een training van de ruggengraat. De fysieke stabiliteit van de houding maakt het makkelijker om te gaan denken wat je wilt denken.

Adrenaline is een stresshormoon. Het lichaam produceert het als we angst ervaren en dat kan heel nuttig zijn om te vechten of te vluchten. Maar adrenaline wordt ook aangemaakt bij een herinnering aan een angstwekkende gebeurtenis en dan hoeven we niet te vechten of te vluchten. Integendeel. Goed nadenken kan dan veel nuttiger zijn. Een nadeel is dat adrenaline lang in ons lichaam blijft zitten en dat het de bloedsomloop in de hersenen vermindert. Een teveel aan adrenaline gaat ten koste van onze creativiteit.

Met mediteren raken we de adrenaline niet kwijt. Als je dat wil kun je beter gaan sporten want dan gebruik je de adrenaline min of meer waarvoor het is aangemaakt.

10

Les over zen en geluk

Zoals het hormoon adrenaline hoort bij angst en stress hoort het hormoon endorfine bij geluk en creativiteit. We kunnen leren om endorfines aan te maken door te mediteren.

Een positieve verwachting over de afloop van een lastige situatie leidt tot de aanmaak van endorfines. Hoe we een situatie bekijken bepaalt of ons lichaam endorfines of adrenaline produceert.

Als het goed met ons gaat neigen we er toe om ons daar aan vast te klampen. Zo moet het altijd blijven, denken we. Helaas zijn we dan afgedwaald uit het hier-en-nu naar de toekomst en meteen ebben onze geluksgevoelens weg.

Het vermogen om ongeluk te tolereren is het spiegelbeeld van het kunnen ervaren van geluk: hoe meer angst we hebben voor ongeluk hoe minder we het geluk kunnen ervaren. Hoe meer frustratie en pijn we kunnen tolereren, hoe meer geluk we kunnen ervaren.

Mediteren is een oefening in afzien. Uit vrije wil oefenen we ons 2 maal 20 minuten in afzien en leren we zelfs dat afzien leuk kan zijn. Hierdoor verliezen we onze angst voor afzien en de drang om pijn en lijden koste wat kost te vermijden. Zo opent het mediteren de deur naar geluk.

Al met al doet deze zen les mij denken aan de vraag van mijn favoriete Belgische psychiater Dirk de Wachter: “Mogen we alsjeblieft weer een beetje ongelukkig zijn”? Met het stellen van deze vraag alleen al voel ik de troost naar binnen stromen. Het mag. Het is OK. We mogen ongelukkig zijn… Volgens De Wachter is er voor ongelukkig zijn in onze hype cultuur veel te weinig plaats.

Angst voor persoonlijke groei, zelfconfrontatie, pijn en vermoeidheid leidt tot ongeluk leer ik in deze zen les. Zowel sporten als mediteren leiden tot geluk. In het totaal zo’n anderhalf uur per dag. Hierbij is een positieve verwachting over de afloop van het sporten en het mediteren van belang.

Alcohol en drugs zorgen er voor dat de receptoren voor endorfine groter worden maar ze worden er ook ongevoeliger door. Door te mediteren worden die receptoren juist gevoeliger. Hoe meer we de lol van het opzettelijke afzien kunnen ervaren, hoe beter we er in worden om het afzien waar we niet voor kiezen, te verdragen. Zo worden we gelukkiger.

Als huiswerk krijgen we mee om elke dag iets te doen waar je tegen op ziet zoals koud af-douchen. En dit is ook nog eens goed voor je immuunsysteem!

Door mijn gedachten te richten op een positieve uitkomst kon ik enkele dagen later beter terug in slaap komen, nadat ik een tijdje wakker had gelegen ergens over. De aangemaakte endorfines hielpen meteen.

Extra les: Zen en Boeddhisme

Vier leerstellingen van het Boeddhisme:

1 Het leven is lijden.

2 Het lijden komt door onwetendheid.

3 Als je de onwetendheid opheft, hef je het lijden op.

4 Onwetendheid hef je op door: het juiste inzicht, de juiste intentie, de juiste spraak, het juiste handelen, het juiste levensonderhoud, de juiste inspanning, de juiste meditatie en de juiste concentratie.

Het gaat om een interne verandering van onvrij naar vrij. Boeddha zegt: Geloof niet in mij maar probeer uit wat ik verkondig en kijk naar wat werkt voor jou. Er is geen vaste waarheid en er is ook geen vaststaand zelf. Je kunt een zelfbeeld hebben maar dat ben je niet. Als je denkt van wel dan zit je in de ‘ik-kramp’ volgens mijn zen-leraar.

Hoewel het de vraag blijft wat dan het juiste inzicht, de juiste intentie, spraak, enz. is spreekt de beweging van onvrij naar vrij aan. Eén waarheid zet alles vast terwijl in de natuur juist alles in beweging is. Misschien is die beweging wel het enige wat vaststaat. In één waarheid kan een mens gevangen zitten.

Ik denk dat sommige dingen meer kloppen dan andere en dat sommige dingen meer ‘waar’ zijn dan andere. Leven zonder allerlei afweermechanisme is meer ‘waar’ dan overleven. Hoewel overleven ook ‘waar’ is, maar of het vrij is … therapie en meditatie werken bevrijdend en verlichtend als het goed is, hoewel je meestal eerst ergens doorheen moet.

Op naar de laatste lessen.

IMG_6072

 

De foto’s bij deze blogpost heb ik in Meyendel bij Den Haag gemaakt. Meer foto’s hier.

2 reacties

Opgeslagen onder Filosofie, Psychiatrie, Psychologie en boeddhisme

Zen en psychologie I

Tijd voor een vervolg op mijn vorige bericht over de 18 zen-lessen van Zen.nl in Hilversum. Het doel dat ik met het volgen van de lessen en de meditatie wil bereiken is vooral: meer aanwezig te kunnen zijn in het hier-en-nu. Zowel voor mij persoonlijk als voor mijn functioneren als hulpverlener vind ik dit een mooi doel.

Het is algemeen bekend dat ‘mindfulness’ en meditatie helpen bij psychische problemen. Dit heb ik door de lessen en de meditatie nu zelf ondervonden. En ik ben niet de enige reguliere hulpverlener die dit ontdekt. Binnen zen.nl is een groep huisartsen actief en er bestaat een Stichting Psychotherapie en Boeddhisme. Dit is een groep psychologen en psychiaters die interesse hebben in het samengaan en de wisselwerking tussen psychotherapie en boeddhisme.

Hieronder mijn verslag van de lessen 4 t/m 7.

4

Een les over concentratie, aandacht en afleiding.

De belangrijkste pijler van zen is om te doen wat je doet met zoveel mogelijk aandacht. Wie twee dingen tegelijk doet, doet beide dingen half en geniet ook maar voor de helft.  ‘Singletasken’ levert een gevoel van geluk op en het idee dat ‘multitasken’ tijd bespaart is een mythe. ‘Multitasken’ levert juist concentratieproblemen op.

Concentratieproblemen hangen inderdaad samen met allerlei vormen van stress en onverwerkte ervaringen en dus niet met zoiets als ADHD. ADHD is niets, het is een reïficatie, een label dat vervormd is tot een feit. Zeggen dat iemand concentratieproblemen heeft omdat hij ADHD heeft is hetzelfde als zeggen dat iemand veel geluid produceert omdat hij een schreeuwlelijk is.

We zeggen nogal gauw dat afleidingen komen door anderen maar vaak komt de afleiding door onszelf. Om daar achter te komen is zelfkennis nodig. Hoe meer onverwerkte ervaringen je hebt, hoe wijder de deur openstaat voor concentratie problemen maar ook voor slaapproblemen.

Mediteren is een voortdurende afwisseling van de concentratie (aandacht houden bij het tellen van de uitademing) en afleiding. Het grootste misverstand dat over mediteren de ronde doet is dat je alleen echt mediteert als je nergens aan denkt. Voor meer over ‘het tellen’ zie mijn vorige zen-bericht.

Als je tijdens het mediteren afgeleid raakt door een gedachte, een irritatie of iets pijnlijks dan is het niet gemakkelijk om tegen jezelf te zeggen: ‘dit is mijn gedachte en die laat ik nu gaan en ik breng mijn aandacht met zachte hand terug bij het tellen’. Onze zen-leraar stimuleerde ons om de afleidingen inderdaad te laten gaan tijdens de meditatie maar ook om achteraf een notitie te maken van de afleidende gedachten voor zover wij ons deze nog herinnerden.

In het Boeddhisme zegt men: ‘Pijn is onvermijdelijk maar lijden is een optie’. In therapie werkt het samen stilstaan bij een onverwerkte ervaring, iets irritants of iets wat pijnlijk is helend. Duurzame oplossingen en veranderingen bedenken ontstaat alleen in stilte en rust. We leren door te mediteren vooral dat we stil kùnnen staan.

Ons huiswerk voor deze les was om tenminste één handeling per dag met aandacht te doen. Dit kon zijn het tanden poetsen, het ontbijten of wat dan ook voor activiteit. Eigenlijk kun je van alles een meditatie maken. Zo kunnen we meer en meer genieten en minder lijden.

5

Les over het denkmodel van zen.nl: bubbels en puntjes.

Ik leg in het kort hier uit hoe het werkt maar het denkmodel staat ook op een CD.

Ons denken wordt gevoed door energie. Idealiter wordt de stroom energie getransformeerd in heldere gedachten en gedrag. Hoe minder onverwerkte ervaringen en verlangens de transformatie vertroebelen, hoe helderder en verlichter ons denken en handelen.

Verwerkte ervaringen zijn puntjes of inzichten. Onverwerkte ervaringen worden bubbels genoemd. Bubbels nemen veel ruimte in en slokken energie op. Hoe ouder de bubbel hoe beter de afweer.

De paradox van het mediteren is dat je probeert om je aandacht te houden bij het tellen maar dat juist daardoor onverwerkte ervaringen, irritaties, verlangens of passies, enz. (bubbels) uit het onbewuste naar boven komen. Het is niet de bedoeling dat je tijdens het mediteren tegen jezelf zegt op het moment dat een bubbel voorbij komt; ‘die moet ik onthouden!’, want dit ‘ik moet het onthouden’, is op zichzelf al een bubbel.

Er is niets mis met bubbels – die horen er bij – maar een te grote hoeveelheid ervan kan problematisch worden. Bubbels slokken energie op.

Tijdens het mediteren kan een en dezelfde bubbel meerdere keren aan ons geestesoog voorbij trekken. Het is alsof je een boeiende film keer op keer ziet. Hoe vaker je hem ziet hoe meer je begrijpt hoe die film in elkaar zit. Door regelmatig te mediteren komt onverwerkte materie steeds opnieuw langs waardoor je het beter verwerkt.

“Kleine bubbels los je op met mediteren voor de grote ga je naar de psycholoog”, zegt mijn zen-leraar en wel grappig was dat hij er aan toevoegde: “hoe meer puntjes hoe wijzer, hoe meer bubbels hoe eigenwijzer”.

Puntjes zijn verwerkte bubbels. Het zijn inzichten die je verkrijgt door bewust na te denken over de onverwerkte ervaringen. Dit nadenken doe je na de meditatie. Je kunt bewust naar een punt of inzicht toewerken. Maar bubbels kunnen ook puntjes worden tijdens een droom, dus via het onderbewuste.

Een mooi doel is om je van enkele bubbels bewust te willen worden. Dit is natuurlijk ook het doel van therapie. Mijn zen-leraar gebruikt de metafoor van de afwas: “als de afwas van de vorige maaltijd er nog staat, kun je niet lekker koken”.

Ik heb ervaren dat het mediteren een enorm goed middel is voor bewustwording juist omdàt je tijdens het mediteren er naar streeft om je aandacht niet te laten afleiden door onverwerkte ervaringen. Het werd steeds helderder wat mij in de weg zat.

6

Een les over projectie en selectief waarnemen.

Hoe meer bubbels hoe minder objectief of zuiver we waarnemen. Bij projectie ken je eigenschappen van jezelf toe aan anderen en bij selectief waarnemen vallen bepaalde eigenschappen je juist extra sterk op en andere eigenschappen vallen weg.

Het is cruciaal om te beseffen dat onze ideeën over de wereld of mensen om ons heen vaak meer zeggen over onszelf dan over de wereld.

Deze les is volgens mij echt een psychologische les maar ook echt zen volgens het les-materiaaal: ‘Alleen door reflectie kunnen we zuiver waarnemen. Zen werkt niet met beelden zoals God of iets anders en daarom is zen een pure vorm van reflectie’. Volgens zen.nl is naast meditatie ook schrijven een goede methode om emoties te verwerken. Er bestaat inderdaad zoiets als schrijftherapie.

7

Deze les gaat over de hart-soetra. Een kroonjuweel van het zen-Boeddhisme. De tekst van de hart-soetra vertolkt de kern van de zen-leer in theoretische en filosofische zin. De kern ervan kan in één regel worden uitgedrukt: ‘vorm is leegte, leegte is vorm’.

De functie van een kopje is dat die leeg is en gevuld kan worden. Het is de vraag of het kopje leegte is of vorm. Ook wij mensen zijn zowel vorm als leegte. Vorm verwijst naar hoe we gevormd zijn en leegte naar ons potentieel. Alles is in verandering. Hoogstens onze ideeën kunnen vastgeroest zijn maar de dingen zelf roesten nooit vast. Een klankschaal kan ook een helm zijn. Te zeer aan de vorm vasthouden veroorzaakt lijden. Als je ruzie maakt over woorden zit je teveel vast aan de vorm. Natuurlijk is standvastigheid ook belangrijk. Denk aan een boom. Die waait niet om door zijn wortels maar ook omdat die flexibel is.

Flexibiliteit is belangrijk. Ook bij het oplossen van problemen in bijvoorbeeld gezinstherapie is flexibiliteit belangrijk. De meeste problemen in gezinnen (in systemen) komen omdat er op een rigide manier omgegaan wordt met omstandigheden, posities of relaties waar juist nieuwe manieren nodig zijn.

Door één te worden met verandering leven we in het eenheidsbewustzijn ofwel in het nirvana.

Persoonlijk spreken de volgende regels van de hart-soetra mij aan:

Omdat er geen bereiken bestaat, ondervindt degene die het volmaakte inzicht heeft, geen hindernissen in de geest. Zonder hindernissen in de geest, bevrijden we ons van illusies en verwezenlijken we nirwana.

Waarschijnlijk spreken deze regels mij aan omdat ik van jongs af aan gestimuleerd ben om onmogelijke dingen te bereiken, mijn best te doen, de oudste en de wijste zijn, enzovoort. Het idee dat ‘dit bereiken’ belangrijk is, is een vastgeroest idee.

Het reciteren van de hart-soetra is ook een stemoefening en een oefening in het beheersen van het spreken en ademen vanuit de buik.

Hier een recitatie van de hart-soetra door drie bassen: Moritz Boegel, Rients Ritskes en Misha Beliën

Hier een rap-versie van de hart-soetra

Hier een Japanse rap-versie van de hart-soetra

Hier de tekst van de hart-soetra.

 

 

4 reacties

Opgeslagen onder Filosofie, Psychologie en boeddhisme