Vrede ligt voortdurend op de loer

Dit blijkt uit een bijdrage van Rutger Bregman in De Correspondent: ‘Laten we dit Kerstverhaal aan elkaar vertellen – juist nu’.

Het vertelt het verhaal van de soldaten die met Kerst spontaan en massaal ophielden met vechten tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918). Het was ongelooflijk wat er toen aan het front gebeurde maar het bewijs is overweldigend. Er zijn talloze verslagen van ooggetuigen die het zelf ook maar nauwelijks konden bevatten.

Maar Kerst 1914 was niet de enige keer dat er spontaan vrede uitbrak. Het gebeurde ook tijdens de Spaanse Burgeroorlog, tijdens de Boerenoorlog, tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog, tijdens de Krimoorlog, en tijdens de oorlog van Napoleon tegen de rest van Europa.

Waarom we dit Kerstverhaal aan elkaar moeten vertellen? Bregman:

Het benepen nationalisme is terug. De ongelijkheid groeit weer. Jonge mensen voelen zich eens te meer aangetrokken tot demagogen die beloven af te rekenen met een decadente elite. Ondertussen is een nieuwe generatie van slaapwandelaars aan de macht, politici die voortmodderen terwijl de democratie verslapt en de planeet opwarmt.

Ik weet niet of er slaapwandelaars aan de macht zijn of politici die wat aanmodderen. Noem me wantrouwig maar ik zou eerder denken dat er hebzuchtige cynici aan de macht zijn. En volgens mij hebben veel te weinig mensen door dat zij tegen anderen opgezet worden.

Uit onderzoek blijkt steeds opnieuw dat hoe verder van het front, hoe meer mensen geloven in het vijand-beeld dat machthebbers oproepen. Hoe verder van het front, hoe groter de haat. Haat die de samenleving wordt ingepompt.

We kunnen misschien troost putten uit het feit dat propaganda ons ook weer samen kan brengen. Een voorbeeld van hoe dit werkte is volgens Bregman te vinden in het Colombia van 2006. De oorlog daar duurde op dat moment dan al meer dan vijftig jaar.

Maar liefst 220.000 mensen zijn omgekomen. Het leger, rechtse paramilitairen en guerrillabewegingen als de FARC hebben gruwelijke oorlogsmisdaden gepleegd. Er is een hele generatie opgegroeid die nog nooit vrede heeft gekend. En het leger weet inmiddels: met grof geweld valt deze strijd niet te winnen.

Het verzoek om de wapens neer te leggen kwam in 2006 van het ministerie van defensie onder leiding van Juan Manuel Santos, die later president werd en de Nobelprijs voor de Vrede kreeg. Een reclamebureau werd door het ministerie ingeschakeld en die deed onderzoek naar de doelgroep: de guerilla’s. Ze probeerden te begrijpen wat de strijders de jungle in drijft – en wat ze daar houdt. Keer op keer komen ze tot dezelfde conclusie: dit zijn gewone mensen die gevoelig blijken voor de kerstboodschap, die verlangen naar hun moeders en hun wapens willen inleveren als ze een toekomst krijgen. De reclame campagnes leverden een belangrijke bijdrage aan de vredesbesprekingen die in 2011 begonnen. Colombia is nog steeds geen hemel op aarde maar Bregman ziet dit wel als een hoopvol verhaal.

Santos was een leider op zoek naar vrede maar meestal zijn het de leiders die niets willen horen van vrede. Die vrede een plaag vinden. Terug naar de Eerste Wereldoorlog:

Op 29 december 1914 vaardigde het Duitse Hoofdkwartier een bevel uit: alle vriendelijkheid jegens de vijand was ten strengste verboden. Ook een Britse veldmaarschalk beviel dat ieder gebaar van vriendschap moest stoppen. Wie ongehoorzaam was, werd voor de krijgsraad gesleept.

In de daaropvolgende jaren was de legertop beter voorbereid. Met kerst 1915 liet de Britse High Command de vijandelijke posities dag en nacht bombarderen, om zo iedere Kerstgedachte de kop in te drukken. Luitenant Wyn Griffith van de Royal Welsh Fusiliers schreef over ‘strikte orders… We moesten bezeten blijven door een geest van haat, en iedere toenadering met lood beantwoorden.’

Toch bleef vrede op de loer liggen.

Duizenden soldaten deden hun best om de vrede te bewaren. In het geheim stuurden ze brieven naar elkaar. ‘Wees op je hoede morgen,’ schreef een Franse eenheid. ‘De generaal komt onze positie bezoeken. […] we zullen moeten vuren.’ Een Brits bataljon kreeg een vergelijkbaar bericht van de Duitsers: ‘We zullen jullie kameraden blijven. Als we worden gedwongen te vuren, dan zullen we te hoog schieten.’

Op sommige plekken hield de wapenstilstand nog weken stand. En ondanks alle maatregelen van hogerhand zouden nog meer uitbraken van vrede volgen. Toen in 1917 de helft van de Franse divisies begonnen te muiten, hadden de Duitsers het niet eens door! Voor zover zij wisten hielden de Fransen zich gewoon aan de oude, stilzwijgende afspraak om niet te schieten.

De historicus Tony Ashworth beschrijft Kerst 1914 als het plotselinge boven water komen van ‘een grote ijsberg.’

Laat die metafoor even tot je doordringen. Zelfs in oorlogstijd is er een berg van vrede, die ieder moment kan bovendrijven. Generaals, politici en ophitsers moeten alles uit de kast trekken – geweld, dwang, nepnieuws – om die berg onder water te duwen. Haat en vijandschap zitten namelijk niet diep in onze natuur, maar vormen een dunne laag op een goed hart.


 

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Persoonlijk en politiek

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.