De waarheid van Trump

Een van de psychologisch spelletjes die de nieuwe president van de Verenigde Staten, Donald Trump, speelt wordt in Amerika ‘gaslighting’ genoemd. Dit is het geestelijk manipuleren van iemand totdat diegene gaat twijfelen aan zijn eigen geestelijke vermogens. Hoe Trump dit doet wordt beschreven door Frida Ghitis van CNN.

Hier werd ik op gewezen door de journalist en filosoof Rob Wijnberg van de Correspondent die onlangs schreef over de ‘post-waarheid’ samenleving waarin we terecht lijken te zijn gekomen sinds de verkiezing van Trump.

De onbeschaamdheid waarmee Trump halve waarheden en hele leugens verkoopt leidt tot een gevoel dat de ‘waarheid’ irrelevant is geworden. Maar wat ìs waarheid vraagt Wijnberg zich af.

Vier soorten waarheid

Volgens Wijnberg waren er lange tijd drie soorten waarheid: 1. De gegeven waarheid (het geloof). 2. De gevonden waarheid (de kennis) en 3. De zelfgemaakte waarheid (interpretaties). Hoewel alle drie soorten waarheid in alle tijden en in alle samenlevingen tegelijk aanwezig zijn geweest, verschillen tijdperken en maatschappijen in dominantie van één van de typen. Tot 16oo was volgens Wijnberg de gegeven waarheid, het geloof, in het Westen dominant. Ik weet niet zo zeker of ik het hier mee eens ben want volgens mij is in het Westen een bepaald geloof nog steeds dominant namelijk het geloof in de marktwerking. Dit is weliswaar geen geloof zoals in God, Allah of het hiernamaals maar het is volgens mij tòch een geloof.

Wijnberg komt ook uit op de marktwerking. Volgens hem heeft die er voor gezorgd dat er een vierde soort waarheid is bijgekomen: De waarheid als product. Waar is wat verkoopt.

Onze informatievoorziening is sinds de jaren ’80 van de vorige eeuw steeds commerciëler geworden zegt Wijnberg. Marktwerking is niet alleen doorgedrongen in de zorg en het onderwijs maar ook in de productie van ons wereldbeeld:

Bijna alle invloedrijke informatie over de wereld om ons heen – van televisie tot boeken tot nieuwssites – is in handen van circa dertig multinationals. Bedrijven die allemaal luisteren naar de wetten van de markt en dus hoofdzakelijk gestuurd worden op kijkcijfers, oplages, advertentie-inkomsten, rendement en winst.

De waarheid als product is de waarheid waar het vaakst op wordt geklikt en het is deze vorm van waarheid die nu de boventoon voert. De opkomst van deze nieuwe soort waarheid geeft ons het gevoel dat we in een post-waarheid samenleving terecht gekomen zijn.

Terug naar het CNN artikel van Ghitis en de psychologische spelletjes van Trump.


‘Gaslighting’ 

Het werkwoord ‘gaslighting’ komt uit een film met de naam Gaslight, met Ingrid Bergman in de hoofdrol. Misschien heeft u hem wel eens gezien. Hij kwam uit in 1944.

Een echtgenoot probeert van zijn vrouw af te komen door haar perceptie van de werkelijkheid te manipuleren. Hij zorgt voor het dimmen van de gaslampen en doet dan net alsof zij het zich verbeeldt dat de lampen afwisselend meer en minder licht geven. Dit is nog maar het begin. Hij gebruikt een hele serie van waarheid versluierende technieken met het doel om haar onzeker te maken over wat wel en niet waar en werkelijk is. Uiteindelijk is het zijn doel om haar te bestelen. Ik heb de film lang geleden gezien en dacht dat hij van Hitchcock was maar hij is van Cukor.

Volgens psychologen is ‘gaslighting’ een van de favoriete praktijken van mensen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Ghitis schrijft dat het knoeien met de waarheid in het algemeen toegepast wordt door de sterke mannen van deze wereld. Dictators passen het toe maar het is nu ook in de mode bij politici die in min of meer democratische landen de macht over nemen.

Trump zegt en doet dingen die hij vervolgens weer ontkent. Bij hem in de buurt wordt de waarheid vaag volgens Ghitis. Zijn technieken bestaan bijvoorbeeld uit het zeggen en doen van dingen die hij later ontkent en anderen de schuld geven van het misverstand, het geringschatten van de bezorgdheid die mensen hebben over zijn uitspraken als overgevoelig en het beweren dat de schandalige uitspraken die hij deed, grappen of misverstanden waren.

Als Trump eerst iets zegt dat door een deel van het volk schandelijk wordt gevonden stelt hij een ander deel van de bevolking tevreden en als hij het gezegde vervolgens ontkent stelt hij het andere deel van het volk tevreden. Uiteindelijk kunnen maar weinig mensen bijhouden wat de feiten zijn. Journalisten die de feiten wilden checken tijdens zijn verkiezingscampagne konden hem nauwelijks bijhouden. Zo lang was de lijst van dingen die hij zei en dan weer ontkende.

Hij raadde bijvoorbeeld zijn aanhangers aan om mensen die protesteerden op zijn verkiezingsbijeenkomsten in elkaar te slaan. “I will pay your legal fees,” zei hij. Later zei hij dat hij dit niet gezegd had.

Vlak voordat er informatie zou vrijkomen over eventuele Russische hackers die de Amerikaanse verkiezingen gemanipuleerd zouden hebben ‘tweette’ Trump goedkeurend over Julian Assange’s opmerking dat de Russen er niet bij betrokken waren. Toen Trump kritiek kreeg op het vertrouwen dat hij stelde in de leider van WikiLeaks, meer dan in de Amerikaanse geheime dienst, beschuldigde hij de media er van dat ze hadden beweerd dat hij het met Assange eens zou zijn.


Autocratische kleptocratie

Hoe gevaarlijk het is om voortdurend twijfel te zaaien maakt Wijnberg duidelijk in een volgend artikel in de Correspondent: Zo verslaan we Donald Trumps aanval op de democratie. Een gesprek bij de koffieautomaat:

‘Heb je gehoord wat Trump nu weer heeft gedaan?’
‘Ja, ongelofelijk.’
‘Alhoewel, ik hoorde ook alweer dat het niet klopte.’
‘Ja, moeilijk te zeggen inderdaad.’
‘Hmm, nou ja, benieuwd hoe het afloopt.’

Dit soort gesprekken zullen zich herhalen en precies die herhaling is volgens Wijnberg het perfecte recept voor vermoeidheid, gewenning en uiteindelijk apathie. Uit de Correspondent:

Zo kweekt nieuws de perfecte emotionele staat waarin fascistische, autocratische en kleptocratische bewegingen gedijen. Nieuws is de wieg waarin democratisch verzet in slaap wordt gesust.

Lees vooral ook dit artikel van Wijnberg over Trump want het toont op een overtuigende manier aan hoe deze president in een rap tempo de democratie aan het veranderen is in een kleptocratische autocratie. Uiteindelijk is Trump er op uit om zijn eigen entourage te verrijken en de bevolking te bestelen. De transformatie naar de kleptocratische autocratie was al aan de gang sinds het begin van de privatiseringen eind vorige eeuw maar is nu in de VS in een stroomversnelling gekomen.


Ontkenning is de hoeksteen in de relatie met de ‘gaslighter’

Ghitis verwijst naar een weblog van een Amerikaanse psychotherapeut die over ‘gaslighting’ en narcisme schrijft: Christine Louis de Canonville. Hier volgt een samenvatting.

‘Gaslighting’ is een vorm van misbruik waarbij het de bedoeling is dat er bij het slachtoffer veel angst en verwarring ontstaat tot dat deze niet langer vertrouwt op zijn eigen geheugen, waarneming en oordeel. De techniek lijkt op die van het hersenspoelen.

Het mentale evenwicht, het zelfvertrouwen, het gevoel van eigenwaarde van het slachtoffer wordt zo danig aangetast dat h/zij niet langer op een onafhankelijke manier kan functioneren. Feitelijke informatie wordt het slachtoffer onthouden. Valse informatie komt er voor in de plaats.

De slachtoffers worden steeds onzekerder en kunnen zelfs over minder belangrijke zaken geen beslissingen meer nemen. Ze worden depressief, trekken zich terug en worden in hun voelen en denken over de werkelijkheid steeds meer afhankelijk van degene die hen aan het misbruiken is. De werkelijkheid van het slachtoffer wordt op zijn kop gezet.

Het begint met enkele subtiele spelletjes waarmee ingespeeld wordt op iemands beperkte vermogen om onzekerheid of dubbelzinnigheid te verdragen. Het slachtoffer raakt in de war. Ook al vraagt die zich af: ‘Wat gebeurt hier eigenlijk?’, is h/zij toch niet geneigd om de ‘gaslighter’ te zien voor wie die is: een manipulerende narcist. Dit is de ontkenning en de hoeksteen van de relatie.

Iedereen kan slachtoffer worden. ‘Gaslichting’ komt niet alleen voor in partnerrelaties, ook in ouder-kind relaties, tussen broers en zussen, vrienden, collega’s enz. Nu in Amerika nemen velen het waar in de relatie tussen de bevolking en hun leider. Het wereldwijde gevoel van verwarring over waar het heen gaat in de wereld onder Trump is evident. Velen zijn nog in de fase van de ontkenning maar niet iedereen.

Een web van bedrog

De relatie tussen het slachtoffer en narcist verloopt in drie fasen: Het idealiseren, het devalueren en het afdanken. Gelukkig zijn de beginfasen er want dan kan het slachtoffer nog weglopen uit het energieveld van de narcist, fysiek of metaforisch. Maar je moet de fasen wel herkennen.

In de fase van het idealiseren toont de narcist zijn mooiste gezicht zodat het slachtoffer zich voegt in de symbiotische relatie waarbij de narcist voor de toevoer zorgt. H/zij zorgt voor aandacht, is lief, charmant, energiek, opwindend en leuk om mee om te gaan. Het slachtoffer geniet van elk moment in de relatie en wil net zoals de narcist ook zo heerlijk en intens leven en begint zich sterk te hechten. In zijn/haar onschuld gelooft het slachtoffer dat de narcist zich precies zo voelt en dat de relatie wederkerig is. Maar dat is bedrieglijk.

Het slachtoffer raakt emotioneel verslaafd aan de ‘gaslighter’s’ uitbundigheid en grandiose uitstraling. Zijn of haar hormoonhuishouding veranderd zelfs; endorfines worden aangemaakt in de hersenen die voor de euforische gevoelens zorgen in deze fase van de relatie. Helaas is de relatie een illusie.

De narcist kent inmiddels de sterke en zwakke kanten van het slachtoffer en de tweede fase van de relatie kan beginnen. De fase van de devaluatie. De narcist lijkt te veranderen in een koud en zelfs wreed iemand.

Gegijzeld 

In de fase van de devaluatie kan het slachtoffer niets meer goed doen. De liefdevolle woorden zijn vervangen voor kritiek. Het slachtoffer wordt bij elke stap gedevalueerd, loopt op eieren, raakt in de war, gespannen en depressief. H/zij moet steeds harder werken om de narcist te geven wat die nodig heeft. Hun narcistische drugs, de endorfines, krijgen ze niet meer.

Om het gevoel van verlating en afwijzing niet te hoeven voelen neemt het slachtoffer zijn/haar toevlucht tot allerlei overlevingsmechanismen: ontkenning, regressie, cognitieve dissonantie, enz. en raakt geïsoleerd. Wat ze ook proberen elke keer raakt de narcist gekwetst en krijgt het slachtoffer een enorme woede over zich heen zonder dat deze begrijpt waar de woede door veroorzaakt werd. Door alleen bezig te zijn met overleven wordt het slachtoffer de gegijzelde in de relatie en afhankelijk van de narcist, de gijzelaar. Dit noemt men ook wel het Stockholm Syndroom.

Onvoorspelbaarheid en onzekerheid zijn aan de orde van de dag. En dat is de situatie waar de bevolking onder Trump in terecht gekomen is. Ze hebben voor hem gekozen, hoewel daar ook enkele manipulaties aan vooraf gingen die niet alleen van Trump kwamen. Neem alleen al het buiten spel zetten van Bernie Sanders door de Democraten en het vreemde kiessysteem in Amerika. Op de keper beschouwd had Clinton de meeste stemmen. Trump heeft zijn macht niet alleen te danken aan zijn narcistische spelletjes.

Het slachtoffer van de narcist raakt in de devaluatie fase gevangen in een macabere dans met het ziekelijk grandioze ego van de narcist en vervalt in een kinderlijk gedragspatroon. H/zij is niet meer dan een schaduw van zijn/haar vroegere zelf.

De narcist veracht degene waar hij zijn/haar narcistische bevrediging uit haalt. Hoe wanhopiger het slachtoffer is hoe meer die aanlevert wat de narcist nodig heeft en hoe belangrijker en machtiger deze zich voelt. H/zij zal verbaal en fysiek steeds gewelddadiger worden. Elke beweging die het slachtoffer maakt om uit de relatie te komen is een bedreiging van de narcistische bevrediging en dus wordt elke vorm van zelfbeschikking van het slachtoffer gedevalueerd op een meedogenloze manier. De devaluatie kan plaatsvinden op verschillende niveaus; het niveau van de hechtins-behoefte van het slachtoffer, op het niveau van het uiterlijk, de seksualiteit, de intelligentie, de creativiteit, enz.

De fase van het afdanken

Uiteindelijk is het slachtoffer totaal afhankelijk geworden en de narcist is geheel onverschillig geworden voor de behoeften of wensen van het slachtoffer. Het slachtoffer wil de stervende relatie nog repareren maar de pogingen daartoe stuiten op kilte. Deze pogingen voeden het ego van de narcist nog wel maar h/zij is eigenlijk toe aan een nieuw slachtoffer.

Het slachtoffer gaat door fasen van ongeloof, afweer en depressie. Velen gaan kapot aan de relatie. Degenen die in therapie gaan laten ‘shock’, ongeloof, diepe bedroefdheid, schuld, schaamte, boosheid, angst, eenzaamheid en allerlei lichamelijke symptomen zien zoals paniekaanvallen, herbelevingen, vermoeidheid, eetproblemen, dissociatie, enz. Deze cliënten gaan door de bekende rouwfasen maar laten ook opluchting zien. Eindelijk beginnen ze te begrijpen wat er gebeurt is en kunnen ze beginnen aan hun bevrijding.


Trump gediagnosticeerd

Een Amerikaanse top psychotherapeut John D Gartner durft het aan, breekt met de ethische codes en diagnosticeert Trump als een kwaadaardige narcist. Eerder hadden drie Harvard professoren in de psychiatrie al een brief geschreven naar Obama waarin ze hun zorgen meedeelden over de geestelijke gezondheid van Trump.

Op de site van de Britse internet krant: Independant, staat een twee minuten durend filmpje waarin duidelijk gemaakt wordt hoe ook andere psychologen op de diagnose narcisme uitkomen. Alle criteria voor narcisme worden nagelopen en met beeldmateriaal ondersteund. De diagnose kwaadaardig narcisme voor Trump is overtuigend en confronterend.

Kijk vooral zelf: http://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/donald-trump-mental-illness-narcisissm-us-president-psychologists-inauguration-crowd-size-paranoia-a7552661.html

Het blijft ondanks alles belangrijk dat we ons realiseren dat het individualistische prestatiegerichte systeem waarin we leven, voor de narcistische persoonlijkheidsstoornis een perfecte voedingsbodem is. Zie hierover o.a. mijn bericht: Waarom we narcistischer zijn geworden.


Om met een positieve noot te eindigen hier een interview met Noam Chomsky die uitlegt hoe we met het presidentschap van Trump om kunnen gaan. Volgens hem zijn er veel mogelijkheden en is er in Amerika meer betrokkenheid bij burgerrechten en het milieu dan ooit. De meerderheid van jonge stemmers waren tegen Trump en voor Sanders. Het is een lange weg naar een beschaafde maatschappij maar er zijn volgens hem genoeg tekenen van hoop. Zeker ook de arbeiders hebben daar behoefte aan. Trump heeft hen als oplichter hoop gegeven maar het is goed mogelijk dat arbeiders zich opnieuw zelf gaan verenigen om voor hun rechten op te komen. Dat hebben we al eerder gezien in de geschiedenis.

Tot slot: Wijnberg in zijn column: Het is tijd voor oprechte interesse in elkaars werkelijkheid.

Tegen alle progressieven die, net als ik, op 9 november opstonden met een kater, zou ik zeggen: dit is een goed moment om alvast afscheid te nemen van drie misvattingen in ons denken. Ten eerste: feiten zijn niet links. Ten tweede: de juiste moraal is niet links. En ten derde: gelijk heb je niet, gelijk moet je verdienen. Of in gewoner Nederlands: mensen die jouw wereldbeeld niet delen, zijn niet dom. Mensen die jouw wereldbeeld niet delen, zijn niet slecht. En dat ze jouw wereldbeeld niet delen, ligt minstens voor de helft aan jou.

Waar de verkiezing van Trump om vraagt – en dat zeg ik ook tegen mezelf – is oprechte nieuwsgierigheid naar elkaar en elkaars werkelijkheid en een gesprek met elkaar over hoe het beter kan.

Van generaliseren, polariseren en vingerwijzen profiteert vooral de man die daar president mee werd.

 

 

 

Advertenties

1 reactie

Opgeslagen onder Filosofie, Persoonlijk en politiek, Psychologie

Een Reactie op “De waarheid van Trump

  1. Pingback: Ecologie is overal | Psychologenpraktijk Gerie Hermans

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.