Schrijftherapie bij trauma deel 2

EEN HELEND VERHAAL DRAAGT DE WOND, DE VRAAG EN HET MEDICIJN IN ZICH

Als je iets heel naars hebt meegemaakt wil je het zo snel mogelijk kwijt. Je gooit het daarom zo vlug mogelijk in een kist in je hoofd en probeert vervolgens die kist uit je hoofd te krijgen. Dat lukt niet goed. Soms lukt het om de deksel een tijd op de kist te houden. Vaak springt die open, bijv. als je net in bed ligt. Dat die kist openspringt komt omdat alles zo rommelig in die kist ligt. Je moest het snel kwijt dus had je geen tijd om het netjes neer te leggen. Omdat het er rommelig in ligt drukt het hard tegen de deksel aan en als hij opengaat springt de deksel helemaal open. Tijdens de schrijftherapie doen we de kist voorzichtig een stukje open, bekijken we wat er in ligt en gaan we het netjes neerleggen. Dan springt de kist niet meer zo makkelijk open en als hij een keer opengaat gaat hij maar een klein stukje open en kun je hem met een hand dichtdoen. Je zult merken dat je je veel rustiger en prettiger gaat voelen. We gaan het netjes neerleggen door er samen over te schrijven.

Deze metafoor van de kist vond ik in een artikel van GZ-psycholoog Sacha Lucassen in het tijdschrift Kind en Adolescent in maart 2005: ‘Schrijftherapie voor getraumatiseerde kinderen en adolescenten’. Sinds dat ik dit las ben ik steeds vaker met schrijftherapie bij trauma gaan werken en heb ik deze verder ontwikkeld, ook voor cliënten van boven de 18 jaar. De metafoor van de kist gebruik ik nog steeds om cliënten met een trauma te motiveren voor schrijftherapie.

Tijdens de schrijftherapie zal de cliënt vaker aan de traumatische gebeurtenis denken. Dit is niet prettig maar draagt wel bij aan de verwerking. Je gaat ervaren dat er in de hoeken en gaten van het verhaal zaadjes van kracht en veerkracht zitten en het wordt uiteindelijk een verhaal waar je mee kunt leven in plaats van te moeten overleven.

Drie fasen van de schrijftherapie

Deze fasen komen van Alfred Lange die schrijftherapieën met volwassenen doet.

Fase 1

In de eerste fase confronteert de cliënt zichzelf. H/zij wordt aangemoedigd om vrijuit en gedetailleerd te schrijven over feiten, gedachten en gevoelens die met de traumatische gebeurtenis samenhangen. De meest pijnlijke gedachten en beelden worden niet vermeden.

Fase 2

In de tweede fase vindt er een cognitieve herstructurering plaats al pratend tijdens de zitting: We herdenken en herordenen de vooronderstellingen, attitudes, ideeën, beelden, vermoedens, gedachten en denkstijlen die de cliënt er op na is gaan houden na het trauma. De therapeut kan suggesties doen waarvan hij denkt dat ze zouden kunnen passen bij de cliënt. De herstructureringen, de nieuwe en helpende gedachten worden opgeschreven. Allerlei positieve manieren van omgaan met de traumatische gebeurtenissen worden genoteerd.

Het verhaal wordt met elke sessie rijker. Lees ook het bericht: Therapie is taal, het is samen een rijker verhaal maken. We schrijven totdat het een verhaal is waar je mee kan leven en het trauma niet meer of aanzienlijk minder in de weg zit. Een helend verhaal draagt de wond, de vraag en het medicijn in zich.

De therapie neemt natuurlijk niet weg dat veel onrecht waar het trauma een resultaat van is ook op andere en misschien wel ‘politiek’ actieve manieren voorkomen moet worden. Soms werken cliënten als ervaringsdeskundigen daar na en door hun therapie aan mee.

Fase 1 en fase 2 wisselen elkaar af. Tijdens de sessie herlezen we wat al geschreven is en bedenken we nieuwe en helpende gedachten (fase 2) en schrijven we aan nieuwe delen, voegen we feiten en gebeurtenissen toe (fase 1). Dit alles in een tempo dat bij je past.

Fase 3

Afsluitend verzinnen we een ritueel of schrijf je een brief aan een belangrijke ander om het verhaal waar jij mee verder kunt te delen.  Je schrijft het verhaal voor je zelf maar misschien mogen anderen het lezen. De brief of het ritueel onderstreept het afscheid nemen van het trauma.

Soms hebben we aan het eind een sessie met belangrijke anderen en wordt het verhaal voorgelezen. De anderen luisteren, een beetje alsof ze naar de radio luisteren, waarna ze mogen reageren en vragen mogen stellen. Hierbij kunnen we gebruik maken van de zogenaamde ‘Outsider Witness’ vragen van Michael White. Door deze gestructureerde vorm van luisteren en vragen stellen wordt gezorgd dat het veilig blijft om het verhaal te delen; er wordt niet geoordeeld en er ontstaat ruimte voor verbinding en troost.

‘Outsider Witness’ vragen zijn bijvoorbeeld: Wat trekt je aandacht in één zin of in één woord. Wat trekt letterlijk de aandacht, dus los van de interpretatie? Wat denk je dat belangrijk is of van waarde is voor de verteller? Komt er een metafoor, een beeld bij je op? Raakt het verhaal van de verteller aan een eigen ervaring? Kom je bij het luisteren van het verhaal op nieuwe ideeën? Krijg je nieuwe voornemens?

Hoe gaat het verder in zijn werk?

Levensgrafiek

Levensgrafiek

Meestal is het verhaal in de ik-vorm. Bij het schrijven kunnen we gebruik maken van de levensgrafiek. We kunnen samen een titel bedenken. Tijdens de sessie bedenken we samen de eerste zinnen van het verhaal en schrijf jij ze op. Later werk je dit thuis op de computer uit. Zo zet je de zaken nog eens extra op een rij en kun je er nog iets aan veranderen. Wat je hebt uitgewerkt kan tijdens een volgende sessie nog eens voorgelezen worden, je luistert en beleeft en ontwikkelt nog meer meta-cognities, gedachten en wetenswaardigheden over het trauma. Je komt er steeds meer boven te staan.

De opbouw van het verhaal kan zijn; een korte inleiding, de beschrijving van het trauma, de feiten, de gevoelens, de gedachten, zeker wat het pijnlijkste deel van het trauma betreft. Waar je in je gedachten/dromen steeds naar terugkeert zijn vaak de pijnlijkste delen, de piek-ervaringen. We schrijven op wie naast de dader en het slachtoffer, de andere figuren in het trauma waren.

We schrijven ook op wat er na het trauma gebeurde, wat het trauma voor jou betekende en hoe je nu kunt omgaan met het trauma als je er aan herinnerd wordt.

We spelen rechtbank en bedenken een straf voor de dader. De straf wordt beschreven. De verantwoordelijkheid moet gelegd worden daar waar die hoort. Pas dan ben je vrij van het trauma.

Het idee over jezelf veranderde door het trauma. Het idee dat je had over jezelf voor het trauma is aan diggelen geslagen. We gaan op zoek naar de verbinding met gevoelens, waarden, overtuigingen, ideeën die bij je hoorden vòòr het trauma en die nu bij je horen.

Herstructurering en verbeeldingskracht in plaats van te moeten ontsnappen

Terwijl je schrijft onderzoeken we je gedachten op hun houdbaarheid en dagen we ze uit. Wat had je willen doen op dat moment?

Als er een absolute macht op je wordt uitgeoefend is er geen ruimte in de geest voor een eigen wil of een actieve vorm van denken. Het kan zijn dat iemand tijdens het trauma in zijn hoofd is ontsnapt door alsmaar te zeggen: ik wil hier niet zijn, ik wil hier weg, laat dit ophouden. Dit ontsnappen is wat men in de psychologie dissociatie noemt. Het is een slimme manier van overleven als je in een situatie bent waar je geen kant meer op kunt. Het ontsnappen zorgt er voor dat de naarste herinneringen vaag zijn gebleven. Als je herinnerd wordt aan het trauma zul je steeds weer willen ontsnappen maar dat hoeft na de therapie niet meer. De ruimte voor de eigen wil en een actieve vorm van denken is opgeëist.

Samenhangend schrijven draagt bij aan de gezondheid

Door het trauma is het levensverhaal verstoord. Grof geweld, mensen die willekeurig sterven, mishandeling, misbruik, het zijn ervaringen die het moeilijk maken om te blijven geloven in de goedheid van mensen of een rechtvaardige wereld. Naast het verwerken van het leed, plaatst zo’n ervaring vraagtekens bij de basale uitgangspunten van je levensverhaal. Wat klopt er eigenlijk nog van waarden die voor mij belangrijk waren voor dit gebeurde? Dat maakt het moeilijk om over zulke ervaringen te vertellen, want hoe vertel je het? Welke woorden kunnen het gebeurde uitdrukken als je het zelf niet meer begrijpt?

Mensen die getraumatiseerd zijn vertellen hun verhaal daarover vaak in flarden, onsamenhangend, dan weer los van het gevoel en dan ineens weer overspoeld van gevoel, er zit geen lijn in. Het terugvinden van die lijn, betekenis verlenen aan je ervaringen, is moeilijk. Er kan angst zijn om overspoeld te raken bij het terugdenken. Er kan angst zijn dat het verhaal te zwaar zal zijn voor de ander als je erover spreekt.

Woorden geven aan wat er is gebeurd is echter een kritisch onderdeel van het helingsproces. Hier helpt schrijftherapie bij. Het lijden houdt op lijden te zijn zodra we er een duidelijk beeld van hebben. In verschillende onderzoeken is gevonden dat het schrijven een positief effect heeft op de psychische én de lichamelijke gezondheid. Ook zijn er relaties gevonden met het verbeteren van het functioneren van het immuunsysteem. Naast het schrijven over het trauma werkt ook het schrijven over een voorgestelde gewenste toekomst, helend.

Meer over schrijftherapie met o.a. vluchtelingen in een vorig bericht: Schrijftherapie bij trauma 

Hoe vaak er aan het trauma voorbijgegaan wordt binnen de hulpverlening en hoe kwalijk dit is schreef ik over in dit bericht: Het onderliggende trauma wordt niet behandeld.

 

Advertenties

5 reacties

Opgeslagen onder Psychotherapie - Trauma

5 Reacties op “Schrijftherapie bij trauma deel 2

  1. Pingback: Leiders op het gebied van trauma therapie | Psychologenpraktijk Gerie Hermans

  2. Pingback: De zachte kracht van P.A.C.E. | Psychologenpraktijk Gerie Hermans

  3. Pingback: Congres: Insluiten en uitsluiten | Psychologenpraktijk Gerie Hermans

  4. Pingback: Schrijftherapie bij trauma | Psychologenpraktijk Gerie Hermans

  5. mieke

    wat schrijf je het weer prettig en duidelijk, mooi proces om te doen lijkt me.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.