Positieve en negatieve gevoelens bij het leren

‘Leerproblemen? Laat je oppeppen door je computer’.

Onder deze titel beveelt Marilse Eerkens van De Correspondent het volgende artikel aan uit de Hechinger Report, een Amerikaanse website voor onafhankelijk onderwijsnieuws: ‘Computer tutors that can read students’ emotions’ van Annie Murphy Paul. Uit de Correspondent:

Leerlingen die moeite hebben met leren, doen er bijna altijd goed aan om een bijlesleraar in te schakelen, zo blijkt uit onderzoek. De verklaring daarvoor lijkt logisch: de leerling krijgt de lesstof nu meer ‘op maat’ aangeboden. Maar recent onderzoek laat zien dat er nóg een verklaring is voor het feit dat die individuele aandacht zo goed werkt: bijlesleraren zijn meer dan de helft van hun tijd kwijt met het reguleren van de emoties van hun leerlingen. En het lijkt erop dat die ‘emotieregulatie’ minstens zo veel bijdraagt aan het leersucces. Experimenten met digitale bijlesleraren – computers die emoties kunnen ‘lezen’ en feedback op maat geven – bevestigen deze theorie en geven nog meer inzicht in de rol van verschillende positieve en negatieve emoties die bij leren komen kijken.

Deze introductie van Marilse Eerkens maakte mij nieuwsgierig. Welke emoties zijn dit? En hoe worden ze gereguleerd? Hier volgt een samenvatting van het artikel uit de Hechinger Report.

Basis-emoties zoals boosheid, walging, angst, blijdschap, bedroefdheid en verbazing zijn niet zozeer de emoties die bij het leren horen. De zogenaamde ‘academische’ emoties zijn: nieuwsgierigheid, genot, stromen, verbinding, verwarring, frustratie en verveling.

Emoties zoals deze zijn te herkennen aan de houding waarmee leerlingen in hun stoel zitten, aan de druk waarmee ze op hun muis klikken en zijn af te lezen aan sensoren die op de huid van een hand of arm vastgeplakt zijn. Daarmee kun je meten of een leerling opgewonden en nieuwsgierig is of juist angstig en gefrustreerd. Ook camera’s kunnen gezichtsuitdrukkingen analyseren en microfoons kunnen toonhoogte en amplitude van de stem van een leerling meten. Een ‘affect-gevoelig’ computerprogramma kan op deze manier informatie verzamelen over de emotionele toestand van een leerling terwijl die studeert. Dit is de eerste stap.

De volgende stap is dat de computer op die gevoelens reageert en wel op een manier die het leren stimuleert. Net zoals een bijles-leraar dat doet. Er is een bijles-computerprogramma ontwikkeld met een avatar die emoties spiegelt, een avatar die glimlacht wanneer de leerling glimlacht, zodat de leerling zich begrepen en ondersteund voelt. Als de leerling negatieve emoties uit, bijvoorbeeld frustratie dan biedt het programma een verbale geruststelling zoals: “Soms ben ik ook gefrustreerd wanneer ik deze wiskunde problemen probeer op te lossen”. Hierna komt de avatar met een, volgens de onderzoekers zeer belangrijke, positieve wending zoals: “Aan de andere kant, belangrijker dan de oplossing van de som, is de inspanning die jij doet en dat je er rekening mee houdt dat iedereen die het probeert wiskunde kan.”

Deze technologie is alleen nog te vinden in een wetenschappelijk laboratorium. Nieuwe bewijzen worden geïntegreerd met gegevens uit meer conventioneel onderzoek naar het leren en studeren. Het experimenteren met ‘affect-gevoelige’ computers bevestigt dat negatieve emoties zoals angst en frustratie cognitieve energiebronnen kunnen verbruiken waardoor er minder overblijft voor de leertaak. Positieve emoties zoals nieuwsgierigheid en verbazing, versterken de energie voor het leren.

Een gevoel van verwarring helpt het leren

Positieve emoties bevorderen het aannemen van ‘mastery goals’ – het willen leren op zich – terwijl negatieve emoties het aannemen van ‘performance goals’ – het willen behalen van een goed cijfer of score – bevorderen. Positieve gevoelens leiden tot flexibele, creatieve en holistische manieren van oplossen terwijl negatieve gevoelens leiden tot gedetailleerd en analytisch denken.

Het aannemen van ‘mastery goals’ zou je denk ik kunnen zien als een vorm van intrinsieke motivatie en het aannemen van ‘performance goals’ leidt meer tot de zogenaamde extrinsieke motivatie. In het huidige onderwijs en in onze prestatie-maatschappij is de aandacht voor deze laatste vorm van motivatie dominant. Het gaat volgens mij tegenwoordig te veel om het resultaat in plaats van dat het gaat om plezier in het leren. Meer over intrinsieke en extrinsieke motivatie hier.

Positieve gevoelens komen het leren ten goede maar onderzoekers hebben ook gevonden dat leren op een diep niveau ook altijd samengaat met enkele negatieve emoties. Die negatieve emoties concentreren zich op het moment dat een leerling worstelt met het begrijpen van nieuwe denkwijzen. In feite laten leerlingen de laagste niveaus van plezier zien op momenten dat ze het meeste leren. Een gevoel van verwarring blijkt de beste voorspeller te zijn voor het leren.

Negatieve en positieve emoties volgen elkaar op een voorspelbare manier op. Eerst voelen leerlingen zich op zijn slechtst op het moment dat ze een strijd hebben met het cognitief uit balans zijn, een toestand van verwarring, waarna ze zich beter gaan voelen als ze het materiaal beter begrijpen.

Voor leerlingen die steeds weer opnieuw mislukkingen ervaren terwijl ze vooruit proberen te komen leidt verwarring echter tot frustratie en vervolgens tot afhaken en verveling. Deze leerling heeft een bijlesleraar nodig.

Computers maken nu een inhaalslag op hetgeen goede leraren altijd al deden: Gevoelens deel uit laten maken van de les.

Advertenties

5 reacties

Opgeslagen onder Psychologie

5 Reacties op “Positieve en negatieve gevoelens bij het leren

  1. Pingback: Manier van denken bij het leren: geloven in groei | Psychologenpraktijk Gerie Hermans

  2. Pingback: Hoe nieuwsgierig ben jij? | LRN21

  3. Helga

    Dag Gerie,
    Ik vind dit een interessante post. Mag ik hem gebruiken in mijn cursus didactiek? Ik geef onderwijs aan een lerarenopleiding.

    Like

  4. m.hunink@kpnplanet.nl

    Wat een interessant stukje Gerie! Ik herken mijn kind erin. Misschien heeft hij wel bijles nodig.. Bedankt!

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.