Minuchin IV. Bronnen van stress voor het gezin

Druk die op het gezin wordt uitgeoefend kan van binnen en van buiten komen. Om er op te kunnen reageren wordt een transformatie vereist van de posities van de gezinsleden ten opzichte van elkaar. Het gezin moet tegelijk door (continuïteit) en het moet veranderen. Hierdoor wordt stress opgeroepen. Als de therapeut geen aandacht heeft voor het proces van doormoeten en tegelijk moeten veranderen dan kan die een fout maken. De fout is dat er teveel nadruk gelegd wordt op pathologie.

Aanpassing aan nieuwe situaties gaat altijd gepaard met gebrekkige differentiatie, narigheid en angst. Het is belangrijk dat de therapeut het gezin blijft zien als een normaal systeem in transformatie. Onderzoek van zowel de nieuwe situatie als van de stress van het aanpassen is vereist. Het etiket pathologie kan gereserveerd worden voor gezinnen die in stress-situaties de rigiditeit van hun interactiepatronen en grenzen verhogen en die het exploreren van alternatieven weerstaan of vermijden.

Vier bronnen van stress die een gezinssysteem kunnen overbelasten

1.

Stress gevend contact van één gezinslid met de buitenwereld

Een van de belangrijkste functies van het gezin is steun verlenen aan zijn leden. Dus als een gezinslid stress heeft moeten de anderen zich aanpassen. Bijvoorbeeld: Een ouder heeft moeilijkheden op zijn werk.

De interactie hierover kan beperkt blijven tot het subsysteem van de echtgenoten. Bijv: De vrouw steunt haar man of juist niet. In het laatste geval wordt de stress van buiten niet opgelost en blijft hangen in het subsysteem van de echtgenoten. Zij hebben een conflict.

Maar de stress kan ook reacties oproepen in meerdere subsystemen. Bijvoorbeeld: De man en de vrouw vermijden het conflict over de moeilijkheden op het werk en vallen uit tegen een kind. Het gevaar voor het subsysteem van de partners vermindert hierdoor maar het kind krijgt stress. Of: De man doet geïrriteerd tegen de vrouw die een coalitie vormt met het kind tegen de vader. De grens rond het partnersubsysteem wordt dan diffuus/vaag en de grens rond de coalitie rond moeder en kind wordt rigide/strak want deze grens sluit vader uit. Een disfunctioneel patroon van twee generaties is ontstaan.

Ook kan het hele gezin onder stress komen te staan. Stel de man raakt zijn baan kwijt. Om het voortbestaan van het gezin te verzekeren moet het hele gezin zich hergroeperen. Misschien moet de vrouw meer gaan werken. Dat geeft verandering in het leidinggevende subsysteem van de ouders. Bijvoorbeeld: De vader neemt het huishouden over of een grootouder gaat verzorgen terwijl de ouders werk zoeken.

Als er star wordt gereageerd op de stress van buiten dan kunnen dys-functionele patronen ontstaan in het systeem. De therapeut beoordeelt de flexibiliteit van de gezinsstructuur. Als er flexibiliteit is en de stress blijft toch bestaan dan zal de therapeut zich richten op het raakvlak van het ene gezinslid met de buitenwereld en de bron van de stress. Het kan ook nodig zijn dat de therapeut zich zowel op het gezin als op het raakvlak met de buitenwereld richt.

2.

Stress-gevend contact van het hele gezin met de buitenwereld

Bijvoorbeeld bij een arm of gediscrimineerd gezin. Bij een economische depressie of een gedwongen verhuizing.

Ook nu zal de therapeut een inschatting maken van de mogelijkheden van het gezin. Als het gezin best flexibel is en toch overbelast blijft kan de therapeut gaan optreden als ombudsman voor het gezin. Hij kan proberen de activiteiten van sociale instanties proberen te coördineren.

3.

Stress tijdens overgangsperioden van het gezin

Er zijn vele fasen in de natuurlijke evolutie van een gezin die vereisen dat een gezin zijn regels opnieuw moet vaststellen. In dat proces rijzen er conflicten. Idealiter zullen deze conflicten opgelost worden door onderhandelingen over de overgang van de ene fase naar de andere. hierdoor kunnen alle gezinsleden groeien.

Overgang door de ontwikkeling van één gezinslid

Vaak is dit de overgang van een kind naar de puberteit. Het kind krijgt meer contacten in de buitenwereld. De relatie tussen kind en ouders is ontwricht. Zijn autonomie en verantwoordelijkheden moeten aan zijn leeftijd worden aangepast.

Het kan echter dat een verandering in de relatie van een van de ouders tot de puber wordt tegengehouden omdat dit ook een verandering vereist in de relatie tot de andere partner. Er kunnen ongewenste coalities ontstaan van twee generaties, bijv de moeder met de puber. Het hele gezin kan hierbij betrokken raken. Als er geen verandering optreedt zullen disfunctionele patronen ontstaan die iedere keer opduiken als er zich een probleem voordoet.

Overgang door het opnemen van een nieuw gezinslid 

Bijvoorbeeld bij de geboorte van een kind, bij een huwelijk van een kind( en het leven in familieverband), bij het samengaan van twee gezinnen door een huwelijk van twee alleenstaande ouders, bij het opnemen van een pleegkind, enz.. Het nieuwe lid moet zich aanpassen aan de regels van het systeem en het systeem moet zich omvormen om het nieuwe lid te omvatten.

Wanneer oude patronen gehandhaafd blijven kan het nieuwe lid onder stress komen te staan.

Overgang door het uitsluiten van een gezinslid

Door het overlijden, door een echtscheiding, door opname in een inrichting enz. Er moeten nieuwe subsystemen en grenzen worden ontwikkeld. Bijvoorbeeld bij een scheiding wordt het systeem {beide ouders +kinderen}, {een ouder+kinderen} waarbij de andere ouder is uitgesloten. Gezinnen komen vaak in behandeling wanneer onderhandelingen over deze overgangsfase blokkeren.

En dan is er nog stress door specifieke problemen zoals het hebben van een gehandicapt kind, een gezinslid dat ziek wordt, een ziek gezinslid die weer beter wordt, enz. Dit alles vraagt om aanpassingen.

Samengevat

1. Een normaal gezin transformeert zich in de loop van de tijd om te kunnen blijven functioneren cq. om bescherming te blijven bieden en leiding te blijven geven aan zijn leden. Wanneer een normaal gezin op stress, ten gevolge van een interne of externe ontwikkeling, reageert door vast te houden aan oude structurele schema’s, dan kunnen disfunctionele transactiepatronen ontstaan.

2. De structuur van het gezin met de gebruikelijke transactiepatronen is toereikend voor de gebruikelijke eisen die aan een gezin gesteld worden. Maar de sterkte van het gezinssysteem hangt af van de mogelijkheden om alternatieve transactiepatronen te mobiliseren als de omstandigheden daarom vragen. De grenzen rond de subsystemen moeten sterk zijn maar flexibel genoeg om hergroepering of herstructurering toe te staan.

3. Gezinnen reageren op stress op een manier die het gezin laat voortbestaan terwijl ondertussen herstructurering mogelijk gemaakt wordt. Als het gezin op een rigide wijze reageert kunnen disfunctionele patronen ontstaan. Deze patronen kunnen een gezin in therapie brengen.

Voor meer over Minuchin’s gezinstherapie: zie Minuchin’s gezinstherapie I, II en III.

 

Advertenties

2 reacties

Opgeslagen onder Opvoedkunde, Systeemtherapie

2 Reacties op “Minuchin IV. Bronnen van stress voor het gezin

  1. Pingback: Minuchin VII Het vormen van een therapeutisch systeem | Psychologenpraktijk Gerie Hermans

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.