Zelfmoord Arthur Gotlieb II

De dagen na de uitzending van Zembla: ‘De dood van een klokkenluider’, kreeg ik veel bezoek en twee reacties op mijn eerdere blog over de zelfmoord van Arthur Gotlieb.

Gotlieb was medewerker van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Uiteindelijk pleegde hij zelfmoord na een heksenjacht tegen hem wegens kritiek op wantoestanden aldaar.

In een van de reacties op mijn vorige bericht stelt iemand de vraag: wat had Arthur kunnen doen om zichzelf te redden? Goeie vraag. Ook de broer van Arthur buigt zich in de uitzending van Zembla over deze vraag.

Misschien had hij assertiever moeten zijn en zich op een andere manier tegen zijn meerderen moeten verweren, zegt zijn broer: “Hij kon ze niet terugduwen”. Misschien had hij zijn meerderen duidelijker moeten confronteren en hen moeten vragen: “Waar zijn jullie mee bezig?”

Hier zit misschien iets in.

Juist op vaardigheden die zijn sterke kant waren, kreeg Arthur een negatieve beoordeling. Toen kreeg hij door dat hij eruit gewerkt werd. Heeft hij toen te veel gedacht dat hij dit zelf moest oplossen en had hij meer op zoek moeten gaan naar de juiste hulp? Maar wie had hem kunnen helpen? Een collega van hem zegt dat het eigenlijk duistere krachten waren waarmee hij te maken had.

Er waren duistere krachten aan het werk  maar het was natuurlijk ook gewoon een organisatie, een systeem, een structuur waarbinnen vele mensen hun werk deden. Ik heb begrepen dat hij geen hulp heeft gezocht bij een vakbond. Had die hem kunnen/willen helpen bij zijn missie – de misstanden bij de NZa aanpakken – en/of bij de terreur die er op hem door zijn meerderen werd uitgeoefend? Ik weet het niet. Samen sta je sterker.

Arthur heeft wel hulp gezocht en zich o.a. laten leiden door een van de adviezen van organisatiedeskundige Ben Tiggelaar. Tiggelaar schreef in de NRC een column: ‘Wat te doen als je een slechte baas hebt’. Een van de suggesties die Tiggelaar doet om dit te overleven is: bewijsmateriaal verzamelen. En dat is Arthur gaan doen.

Arthur is hulp gaan zoeken bij een arts en kreeg anti-depressieva voorgeschreven. Dit terwijl hij inwendig kwaad was. Hij kreeg depressieve klachten zegt zijn broer maar hij voelde zich ook vernederd en geïntimideerd. Maar dat zijn normale en gezonde reacties gegeven de situatie. Die reacties zijn geen teken van depressie.

Hij had voor zover ik het kan beoordelen beter geen anti-depressieva kunnen slikken want daarmee heeft hij mogelijk zijn gezonde, normale boze reacties  doen omslaan in meer angst en paniek dan bij hem paste. Angst en paniek is een bijverschijnsel van anti-depressieva.


Arthur lijkt te komen uit een wereld waar dingen deugdelijk en redelijk zijn maar binnen de NZa waren heel andere regels gaan gelden. In 2008 kreeg de afdeling van Arthur een nieuwe directeur en in de Raad van Bestuur kwam een nieuwe topambtenaar: Theo Langejan. In 2010 werd er een reorganisatie aangekondigd. Dit was een omslagpunt. Ik neem aan dat dat niet alleen voor Arthur zo was. Toch krijg ik de indruk dat hij alleen stond en alleen bezig was in zijn gevecht tegen zijn meerderen, in zijn gevecht om goed werk te doen.

Misschien gaf hij er teveel om, om zijn werk goed te doen? Of je hem dit kan nadragen? Of hem dit tot een zonderling maakt? Ik denk van niet. Zijn broer merkt terecht op dat veel mensen in Nederland leven voor hun werk.

Ik denk dat het vaker gebeurd dat werknemers denken dat ze depressief zijn nadat hun kritiek en boosheid op hun organisatie of op hun leidinggevenden niet gehoord is. Dat mensen zich dan te neer geslagen voelen is een normale reactie. Maar wanneer men dit gaat zien als een persoonlijk falen en men sterke gevoelens van schaamte en onzekerheid krijgt, wordt dit veroorzaakt door de individualistische en meritocratische filosofie van onze maatschappij en niet door een persoonlijke kwaal zoals een depressie. Van die meritocratische  filosofie moeten we af.


Organisatie-deskundige Tiggelaar onderscheidt twee soorten leiders;  zij die zich met de inhoud en de mensen van het bedrijf of de instelling bezig houden en die niet zo snel carrière maken en zij die bezig zijn met zich te profileren, bezig zijn met hun netwerk en hun loopbaan en die wèl snel carrière maken. Langejan en consorten behoren tot dit tweede type. Slimme medewerkers zoals Arthur die kritisch zijn wekken bij dit soort leiders irritatie op. Ze kunnen volgens Tiggelaar zelfs agressief op dit soort werknemers reageren.

Zonder een individualistische en meritocratische filosofie kunnen leiders zoals Langejan lang niet zoveel macht krijgen en misbruiken.

De meerderen van Arthur proberen hem over zijn graf heen nog te beschadigen door te beweren dat hij een in zichzelf gekeerde zonderling was, iemand die niet in orde was, iemand met een dubbele persoonlijkheid die misschien wel met een wapen naar zijn werk zou kunnen komen. Karaktermoord, noemt zijn broer het.

Zijn meerderen proberen met deze persoonlijke aanvallen ‘de angel’ uit zijn kritische verhaal te halen wat hen volgens mij des te meer verdacht maakt. Een aanklacht voor ‘dood door schuld’ zou volgens mij op zijn plaats zijn maar ik ben geen jurist.

Een van de angels in Arthurs verhaal is dat de NZa geen officiële beleidslijn heeft over de omgang met de farmaceutische industrie. Hij beheerde vele jaren het zogenaamde dossier ‘dure medicijnen’ voor de NZa maar hij was niet omkoopbaar. Daarom werd hij door zijn meerderen uit deze functie ontheven. Omdat hij niet corrupt was moest hij er uitgewerkt worden. Zo simpel is het.

Het erge is dat de onderzoekscommissie van Borstlap mee doet aan het beschadigen van Gotlieb en het witwassen van de praktijken van de NZa. Lees dit ook hier. Om met de woorden van de broer van Gotlieb te spreken: “Je maag keert zich er van om.”

Ik kan helaas niet anders dan tot de conclusie komen dat onze maatschappij steeds onveiliger wordt omdat onze leiders teveel van het tweede type van Tiggelaar zijn en dus niet te vertrouwen. Dat maakt mij boos en verdrietig maar dat betekent niet dat ik depressief ben. Integendeel.

We moeten volgens mij veel meer gaan denken in systemen en structuren bij de benadering van persoonlijke problematiek. En veel meer samen doen, verbinden met elkaar. Dat is een belangrijke les die hieruit te leren valt.

Advertenties

8 reacties

Opgeslagen onder Persoonlijk en politiek

8 Reacties op “Zelfmoord Arthur Gotlieb II

  1. Paul

    Als je in een situatie zit als Arthur Gotlieb dan sta je er helemaal alleen voor.

    Wanneer je op je werk wordt geconfronteerd met externe agressie dan krijg je nagenoeg altijd steun van je collega’s en leidinggevenden, omstanders enzovoort.

    Als je door je eigen leidinggevenden en de eigen organisatie wordt geïntimideerd of (weg)gepest dan sta je er helemaal alleen voor. Zelfs je vakbond laat je in de steek om van interne vertrouwenspersonen maar te zwijgen.

    In de wandelgangen keurt men het misschien wel af, maar openlijk durft niemand iets te zeggen. En bijna altijd wordt het doelwit ook nog tot zondebok gemaakt.

    Like

  2. Pingback: Adviseur A.A. (Louis) Bunt van gemeente Zevenaar is te vergelijken met de Twentse neuroloog Jansen Steur. | Intimidatie, psychisch geweld en andere wegpest-praktijken van de gemeente Zevenaar

  3. Beste Zoe,

    Dank voor je reactie.

    Over dat plakken van het etiket ‘autisme’ op Arthur Gotlieb hoorde ik ook. Ik denk dat de bedoeling hiervan is om de verantwoordelijkheid voor fouten binnen een systeem (in dit geval de NZa) af te wentelen op een individu.

    Vriendelijke groet, Gerie

    Like

  4. ‘Mijn verhaal is precies het verhaal van Arthur – alleen ik leef!’, schreef ik net aan een vriendin. Helaas is er in de huidige maatschappij nog geen antwoord op de vraag van Marijke. Deze vraag beheerst ook mijn leven: ‘Wat had ik nog kunnen doen of moeten doen om het tij te keren?‏’ en ‘Was het tij te keren?’ Nee, dat weet ik nu zeker!

    Mijn psycholoog onderzoekt of ik autistisch ben… die diagnose probeert men ook op Arthur Gotlieb te plakken.

    Wij zijn beiden slachtoffer van onszelf en de maatschappij. We zien en voelen te veel en kunnen slecht tegen onrecht. Daarom zijn wij lastig voor machtsliefhebbers binnen het management die voor het eigen gewin gaan. Wij zijn niet omkoopbaar. Het is bijna niet mogelijk, maar we zijn – te integer, te eerlijk en daardoor te lastig voor velen.

    Arthur deed precies het werk dat bij zijn karakter hoorde – hij moest de vinger op de zere plek leggen. Dat is per definitie al een probleem. Niemand wil graag horen of weten wat er fout gaat. Wel wat er goed gaat!

    Toch blijft alles knagen, ook ‘De vraag’. Ik ga verder, maar niet alleen… op zoek naar medestanders. Het maken van een olievlek, die op een ‘goede/juiste’ manier in de media gaat komen.

    Met een groep mensen die samenwerken aan het ‘ont-bunten’ van de maatschappij. Zorgen dat mensen/bedrijven zoals Bunt geen valse rapporten meer kunnen maken, zonder hiervoor gestraft te worden. Rapporten met als enkel doel het zwaar beschadigen van medemensen.

    Gerie heeft gelijk met haar antwoord ‘meer samendoen en verbinden’. Zoals mijn vriendin zegt: ‘Het denken van ‘ik’ versus ‘hij/zij’ zal moeten veranderen in een ‘wij-gedachte’. Dus niet zoeken naar de verschillen maar het ontdekken van de overeenkomsten.

    Zoe Vespa

    Like

  5. Marijke

    Op bladzijde 194 van zijn verhaal in het boek, schrijft Arthur zijn eigen antwoord op de vraag: Wat moet ik doen?
    Deze vraag ontstond n.a.v. het feit dat hij tenslotte intern overgeplaatst was, maar er toch nog een groot deel van zijn vorige functie óók op zijn bordje bleef liggen.
    Zijn eigen antwoord op de vraag ‘wat moet ik doen?”: “Ik kan toch moeilijk een e-mail sturen aan alle ziekenhuizen en zorgverzekeraars met de mededeling (…) wegens een interne overstap ben ik vanaf 1 januari 2013 geen contactpersoon meer (…), een vervanger is mij helaas niet bekend.”

    Dat had hij toch beter wel kunnen doen. Zijn gevoel compleet klem te zitten had hem daar toch enigszins uit kunnen bevrijden. Een leidinggevende liet immers eerder weten, niet te begrijpen waarom Arthur niet ontplofte of tegengas gaf…. Arthur geeft aan wat er schort, maar wringt zich vervolgens in alle mogelijke bochten om aan alle eisen en meer nog te voldoen, hetgeen hemzelf uiteindelijk niet ten goede blijkt te komen….. (natuurlijk, dat zeg ik achteraf…)
    Op mijn vraag in mijn eerdere reactie in dit blog: wat had Arthur kunnen doen om zichzelf te redden? Lijkt bovenstaande juist een antwoord te zijn. Hoe het dan verder met hem was gelopen….? Daar kan ik niet in kijken, maar de klem van bovenaf zou minder geweest zijn, zijn ruggengraat sterker.
    Dit is vast niet de enige richting, het enige antwoord op die vraag, dat het voor hem mogelijk anders of beter had kunnen laten verlopen…..

    Rest ook de vraag waarom de leidinggevenden zich zo bot, onfatsoenlijk en merkwaardig gedragen. Is dat in het algemeen zo, of alleen hier?
    Waar leren leidinggevenden dat?
    In hun opleiding, of leren ze dat van elkaar?
    Kunnen zij zichzelf recht in de spiegel aankijken en zeggen: wat ben ik een fatsoenlijke en oprechte leidinggevende, die zorg draagt voor zijn werknemers? (Kortom: een leidinggevende die voldoet aan de functieomschrijving en eisen die gesteld worden)
    Misschien kom ik daar, wat betreft deze leidinggevenden, nog achter als ik het boek helemaal gelezen heb…

    Like

  6. Pingback: ‘Bezwaarschrift, of de afgang van de managersmentaliteit’ | Psychologenpraktijk Gerie Hermans

  7. Trix Strijker

    Het is duidelijk dat de commissie Borstlap de affaire hier en daar probeert toe te dekken (vooral als het om het falen van het management gaat) en flinke steken laat vallen (als het om het corruptiegevoelige gedrag van dat management gaat). Er is dus nog een taak weggelegd voor het NRC en blogs zoals deze en burgers zoals wij allemaal, om hierop hard en continu te blijven hameren: Arthur Gotlieb mag niet voor niets zijn overleden, hij heeft er recht op om als erfenis een cultuuromslag in het management van overheden en grote bedrijven te weeg gebracht te hebben. En daaraan moeten wij, ieder individueel en ook samen aan werken.

    Like

  8. Marijke

    Assertiever zijn, dat lijkt mij geen oplossing. Wát was assertiever geweest in deze situatie? Hij lijkt mij een persoon die de waarheid ziet, die waarheid verwoordt en dat laat weten. Dat lijkt mij superassertief. Wat zou nóg assertiever zijn? Een overmacht die niet met zijn billen bloot wil, omdat het hen tot zover wel bevalt, gaat gewoon niet opzij. Voor hen lóópt het toch? Vooralsnog dan meenden zij…

    Ik denk inderdaad dat Arthur heeft gedacht dat hij dit zelf kon oplossen, en moest oplossen. Dat zou ook moeten kunnen als je zo eerlijk bent.
    Duistere krachten zijn er niet. Ik denk dat zijn oud collega met ‘duistere krachten’ weergeeft dat hij gewoon niet weet hoe je dat had kunnen oplossen, overdrachtelijk dus. Maar of ik daar gelijk in heb, dat zou alleen die collega kunnen vertellen.

    Wat mij betreft is de overmacht van de leidinggevenden zo enorm groot geweest, daartegen valt niet op te werken, zeker niet als die overmacht de kans heeft om hem eruit te werken en de zaak daarmee in de doofpot te stoppen…

    Intussen denk ik wat er ánders, maar niet persé beter had kunnen lopen: hij had misschien de keuze om openlijk wél klokkenluider te zijn kunnen maken. Hoewel dat bijna onverdraaglijk moeilijk zou zijn geweest. Maar zoals het nu gegaan is, was ook onverdraaglijk, anders had hij zichzelf niet van het leven beroofd immers.

    Als hij bij leven wél klokkenluider was geworden, dan hád alles nog een andere wending kunnen krijgen. Dan zou het zeker niet makkelijk geweest zijn, maar dan had hij, door die openheid misschien iets gemakkelijker steun kunnen ondervinden van anderen. Maar hoe maak je zo’n uitgebreide en ingewikkelde zaak aan een ander duidelijk, aan een ander op een manier dat deze het ook echt kan begrijpen en voelen. Doordat hij er niet meer is, is nu in ieder geval wel ‘gelukt’ de ernst van de situatie duidelijk maken.

    Had iemand hem kunnen helpen als hij alles had kunnen vertellen aan een ander? Hij had denk ik vrijwel alleen wat gehad aan een even intelligent persoon, die tijd en ruimte had om met hem mee te kijken. Het onrecht en de pijn die hem is aangedaan, had die dan weggenomen of verminderd kunnen worden?

    Even komt er in mij op: een externe (klachten) commissie, speciaal voor klokkenluiders… maar ik weet niet of die wel betrouwbaar genoeg zijn, niet omkoopbaar, en tijd genoeg in deze uitgebreide materie hadden gestoken, om er op de juiste manier mee om te gaan. En wat zouden de sanctiemogelijkheden dan moeten zijn?

    Bewijsmateriaal verzamelen was goed, geluidsopnamen maken was goed, antidepressiva nemen was niet goed….. ik weet niet in welk stadium van het hele verhaal zich dit voordeed, maar juiste beslissingen (zelfmoord?) maken met antidepressiva is meestal beduidend minder mogelijk.

    De trap ná, en als zonderling of onevenwichtig persoon bestempeld te worden, vind ik waanzinnig. Het gaat niet om eventuele mankementen van Arthur.

    De leidinggevenden van de NZA kun je vast stuk voor stuk een stempel opspelden. Wie niet? Het gaat om het stiekeme en oneerlijke gedrag van de leidinggevenden en nergens anders over.

    ‘Meer samendoen en verbinden’, vind ik een te vage gedachte, ik kan hierbij niets concreets bedenken.

    Helaas moet je het, zeker als je behoorlijk intelligent bent, allemaal alleen doen. En dat trek je niet als de macht tegenover je vals speelt.

    Er blijven alleen maar vragen over eigenlijk… niet speciaal omdat Arthur er niet meer is om iets aan te vragen, maar omdat het gewoonweg een bijna onoplosbaar probleem is in de maatschappij.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.