Minuchin’s gezinstherapie II

Enkele weken geleden begon ik aan een serie blogs over Minuchin’s gezinstherapie. Deze blogs schrijf ik omdat ik hetgeen Minuchin te bieden heeft niet vergeten wil en omdat het mij in de dagelijkse praktijk van het meedenken met gezinnen met problemen, scherp houdt. Ik wil niet meedoen aan de nog steeds overheersende trend in de hulpverlening, nl. aan het individualiseren en psychiatriseren van menselijke problemen.

Hieronder een vervolg op Minuchin’s gezinstherapie I 

In het nu

Gezinstherapie bij Minuchin is gezins-structuurtherapie en is een actietherapie. Het gaat niet om het verkennen en interpreteren van het verleden maar om het veranderen van het nu.  Hoe het gezin nu functioneert en georganiseerd is, is mede door het verleden bepaald. Maar hoe het nu functioneert kan in het nu bewerkt worden.

De therapeut sluit zich aan bij het gezinssysteem en daardoor transformeert het.  De positie van de verschillende leden van het systeem verandert en iedere verandering brengt weer andere veranderingen teweeg.

Het gezin is georganiseerd om zijn leden te steunen, te reglementeren, te verzorgen en te socialiseren. Het is het werk van de therapeut om het functioneren van het gezin te herstellen of te veranderen zodat het deze taken beter kan uitvoeren.

Als er eenmaal een verandering bereikt is dan zal het gezin die in stand houden door de werking van de zelfregulerende mechanismen van het systeem. Er zal een ander patroon ontstaan in de feed-back die ervaringen van gezinsleden voortdurend kwalificeren en valideren.

Gezins-structuurtherapie gaat uit van goed functionerende gezinnen; van normale gezinnen met normale gezinsmoeilijkheden.

Het ontstaan van een gezin

Formeel begint het gezin als twee partners samenkomen met de bedoeling om een gezin te vormen. Maar hoe wordt dit een levensvatbare eenheid?

Eerst stellen de partners vast wat voor relatie zij hebben met het gezin waaruit zij vandaan komen. Die gezinnen van herkomst moeten zich ook aanpassen aan een nieuwe situatie. Ze moeten scheiden van een lid en een nieuw lid opnemen. De gezinnen van de partners moeten zich aanpassen aan een nieuw echtpaar-subsysteem. Als de bestaande structuren van die gezinnen niet veranderen vormen zij een bedreiging voor het proces waarin de nieuwe eenheid moet worden gevormd.

Bijvoorbeeld: de ouders van mevrouw kunnen zich niet aanpassen en kunnen hun dochter niet zien als een echtgenote en blijven haar behandelen als hun dochter. Haar echtgenoot zuigen ze op in hun gebruikelijke patronen.

Dit noemt Minuchin een grens-probleem: een probleem bij het vaststellen van goede regels voor onderhandelingen tussen subsystemen. Een probleem van ten onrechte gehandhaafde transactiepatronen. Minuchin wil weten wat voor dingen een partner heeft moeten doen om zich van zijn/haar ouderlijk gezin los te maken.

Het ouderlijk subsysteem is de eenheid van het gezin dat de grootste verantwoordelijkheid draagt voor de leiding, de verzorging en de opvoeding van de kinderen. Meestal, maar niet altijd, zijn dit de vader en de moeder. Hoe het ouderlijk subsysteem is samengesteld is niet zo belangrijk. Belangrijker is een duidelijke omschrijving van de functies. Vaak stromen de conflicten die de echtgenoten hebben over in hun functies als opvoeders. Het ouderlijk gezag is verdeeld en de ouders vechten met elkaar via hun kind.

In een huwelijk komen twee verschillende subsystemen bijelkaar. Minuchin wil weten hoe het nieuwe ouderlijke subsysteem nieuwe regels gaat vaststellen.

De partners verwachten meestal dat de transacties tussen hen beiden zullen verlopen  zoals ze gewend zijn van huis uit of zoals ze het graag willen zien. Er zal druk worden uitgeoefend op de ander. Iedere partner zal punten hebben waarop hij/zij geen flexibiliteit kan toestaan. Maar op andere punten kan hij/zij alternatieve manieren van omgaan met elkaar kiezen in reactie op de voorkeuren van de ander. Sommige gedragingen worden bekrachtigd, andere worden afgedankt. Op deze manier wordt een nieuw gezinssysteem gevormd.

Minuchin stelt vragen zoals: Jullie moesten zelf nieuwe regels gaan vaststellen. Hoe verliep dat? Hij vraagt: Hoe waren de eerste jaren van jullie huwelijk? Wat gebeurde er? Hoe veranderde je leven door het huwelijk? Hoeveel gaf je op voor het huwelijk?

Het scheppen van een nieuw gezinssysteem betekent het scheppen of versterken van een grens rond het echtpaar. Wanneer voelden de partners zich werkelijk getrouwd? Soms kan dit lang duren. Soms kunnen sociale situaties een handicap vormen bij het formeren van een levensvatbaar echtpaar-subsysteem. Bijvoorbeeld als het paar gaat inwonen bij een van de ouders. Daarbij kan dan nog komen dat deze ouders hun zoon of dochter niet kunnen laten gaan. Het wordt dan erg moeilijk voor het echtpaar om elkaar te steunen in het versterken van de grenzen tussen henzelf en de ouders. Het paar kan overspoeld worden door disfunctionele patronen.

Bij de geboorte van een kind moeten ook nieuwe functies ontstaan. Het functioneren van het echtpaar subsysteem moet aangepast worden aan de eisen van het ouderschap. Daarbij komen nog de complexe veranderingen die een systeem in het algemeen doormaakt als een systeem van twee leden verandert in een systeem van drie leden. Door de zwangerschap is het kind voor de vrouw veel eerder een realiteit dan voor de man. Zij is doorgaans dieper verbonden met het kind en heeft zich eerder aangepast aan de nieuwe fase van het gezin dan de man.

Een gedifferentieerd systeem kan oudertaken scheiden van de partnertaken maar het opvoeden van kinderen kan een terrein worden van veldslagen waarbij onopgeloste conflicten van partners meespelen als het gaat om het opvoeden van kinderen. Een web van disfunctionele transacties kan ontstaan. Maar evengoed geeft het opvoeden van kinderen veel mogelijkheden voor individuele groei en versterking van het gezinssysteem.

Veranderende levensomstandigheden lopen vaak parallel aan veranderingen binnen het gezinssysteem. Bijvoorbeeld de man die ophoudt student te zijn en een baan krijgt. Hierdoor is hij minder afhankelijk van zijn ouders die de studie betaalden. Hij krijgt een positie in de buitenwereld met een eigen zelfstandigheid en verantwoordelijkheid. De grens tussen het gezin en de wereld daarbuiten zal duidelijker worden.

Soms is een paar lange tijd ‘oneerlijk’ tegenover hun huwelijk omdat ze nog lange tijd met hun eigen dingen bezig zijn en niet echt kunnen luisteren naar wat de ander nu eigenlijk zegt. Het kan een tijd duren voordat een paar zich werkelijk getrouwd voelt. De een kan zich langer ongetrouwd voelen dan de ander.

Het gezin nader beschouwd

Veranderingen in het gezin gaan parallel aan veranderingen in de samenleving. Het gezin heeft de functies van het beschermenen en socialiseren van zijn leden overgenomen of afgestaan al naar gelang de maatschappij dat van haar vroeg. Het gezin is aan de ene kant naar binnen gericht: beschermen van zijn leden en aan de andere kant naar buiten gericht: aanpassen aan en overdragen van de cultuur.

De moderne samenleving heeft veel functies overgenomen van het gezin. Desondanks houden we vast aan normen die stammen uit een samenleving waarin de grenzen tussen het gezin en buitenwereld heel duidelijk waren.

De westelijke wereld zit in een overgangssituatie en het gezin verandert mee. Maar temidden van de moeilijkheden die een overgangsfase met zich mee brengt, is de voornaamste taak van het gezin – het ondersteunen van de gezinsleden – belangrijker dan ooit. Alleen het gezin, de kleinste groep in de samenleving, kan veranderen en tegelijk genoeg continuïteit behouden om kinderen op te voeden die geen vreemdelingen in een vreemd land zullen zijn maar die genoeg geworteld zijn om te kunnen groeien en zich aan te passen.

Het is in iedere cultuur het gezin dat zijn leden een gevoel van eigenheid of identiteit inprent. De mens ervaart daarbij twee elementen: een gevoel van ergens bij te horen (relatie, verbinding) en een gevoel van apart te zijn (autonomie).

Het identiteitsgevoel van ieder individu wordt beïnvloed door zijn gevoel van te behoren bij verscheidene groepen. Een deel van je identiteit is dat je vader bent, echtgenoot maar ook dat je kind bent van je ouders. De componenten van het identiteitsgevoel veranderen en blijven constant. Iemand die een essay schrijft, punten scoort of de straat oversteekt staat als een te herkennen eenheid tussen zijn onstabiele innerlijkheid en zijn uiterlijke context. Met beide is hij verbonden en van beide is hij ook diepgaand gescheiden.

Het gezin is hèt medium voor de psychosociale ontwikkeling van de gezinsleden en de structuren en taken die met die functie samenhangen. Tegelijk moet het gezin zich ook aanpassen aan de samenleving en de continuïteit  van de cultuur verzekeren. De samenleving moet soms op complementaire wijze structuren ontwikkelen om tegemoet te komen aan nieuwe sociale en economische realiteiten. In de jaren ’70 van de vorige eeuw, toen Minuchin zijn boek schreef eiste de samenleving dat beide ouders van het gezin buitenshuis gingen werken maar de benodigde structuren in de samenleving (kinderopvang) waren er nog niet.

Minuchin zag in zijn tijd ook hoe het gezin steeds vroeger afstand ging doen van het socialiseren van kinderen. De school, de massamedia en leeftijdsgenoten zouden dit overnemen. Maar de samenleving had er nog geen voldoende hulpbronnen voor ontwikkeld. Als het gezin zijn pubers loslaat worden zij overgelaten aan ontoereikende steun gevende systemen. Onze samenleving kent geen duidelijk omschreven functies voor pubers zoals bijvoorbeeld in de Masai samenleving of zoals in een kibboets.

Verandering vindt altijd plaats vanuit de samenleving, vanuit de grotere eenheid richting de kleinere. Het gezin zal veranderen maar het zal blijven bestaan omdat het, zoals de antropologe Margaret Mead duidelijk maakte, de beste menselijke eenheid is voor snel veranderende samenlevingen.

De mythe van de normaliteit

Op een of andere manier hebben we ons vastgehouden aan een ideaalbeeld van het normale gezin als een gezin zonder spanningen en moeilijkheden. Dit noemt Minuchin de mythe van de vreedzame normaliteit. Het beeld van gezinsleden die in harmonie samenleven, die sociale omstandigheden aankunnen zonder in de war te raken, die vriendelijk samenwerken met elkaar, schrompelt ineen als we naar een willekeurig gezin met zijn menselijke moeilijkheden kijken. Een ‘normaal gezin’ kan niet onderscheiden worden van een ‘abnormaal gezin’ op grond van het ontbreken van problemen.

Ook een therapeut zou kunnen vasthouden aan deze mythe van de vreedzame normaliteit. Het was echter Freud al die er op wees dat een therapie neurotische patronen verandert in gewone levensproblemen. Minuchin vraagt zich af hoe een gezinstherapeut kan bepalen waarop hij zijn interventies moet richten. Hij biedt de therapeut het volgende schema aan. Het is een schema met drie componenten:

1. Structuur: een gezin is een open socio-cultureel systeem in transformatie.

2. Ontwikkeling: gezinnen maken fasen door die om herstructurering vragen.

3. Aanpassing: het gezin moet het voortbestaan van het gezin verzekeren en de psychosociale groei van ieder gezinslid bevorderen ondanks de moeilijkheden van het gezinsleven.

In mijn volgende blog wordt dit schema uitgewerkt.

Advertenties

3 reacties

Opgeslagen onder Psychologenpraktijk Gerie Hermans, Systeemtherapie

3 Reacties op “Minuchin’s gezinstherapie II

  1. Pingback: Minuchin IV. Bronnen van stress in en rond een gezin | Psychologenpraktijk Gerie Hermans

  2. Pingback: Minuchin’s gezinstherapie III | psychologenpraktijk

  3. Simonevonder@kpnmail.nl

    Dank je wel voor deze blog! met vr. groet, Simone Vonder

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.