Psychologenpraktijk Gerie Hermans

Gerie Hermans is een volgens de wet BIG (Beroepen Individuele Gezondheidszorg) geregistreerde GZ – psycholoog (Gezondheid Zorg – psycholoog), Orthopedagoog en erkend Systeemtherapeut. Als verzekerde hulp valt deze praktijk onder de wettelijke basis geestelijke gezondheidszorg (basis-GGZ). De praktijk wil desondanks zoveel mogelijk vrij blijven van de gezondheidsindustrie en bureaucratie zoals die door de overheid en de zorgverzekeraars opgelegd worden.

Voor wie

Voor jongeren, volwassenen, partners en gezinnen die psychologische en systeem-therapeutische behandeling zoeken bij problemen met de opvoeding, de relatie of de persoonlijke ontwikkeling. Voor mensen die graag te maken hebben met een psycholoog die een voorloper is in het behouden van beroepseer, gelijkwaardigheid en privacy in de GGZ.

You can also have therapy in English. I worked and lived in Australia for twelve years.

Waar

Bereikbaar op telefoonnummer: 035-6210745

Per e-mail: geriehermans@planet.nl

Werkzaam in praktijk aan huis gevestigd in het centrum van Hilversum: Ruitersweg 49B

Wachttijd is 2 à 3 weken.

Visie

Psychische klachten staan niet op zichzelf. Dikwijls hebben de klachten of problemen te maken met de situatie waarin iemand leeft. Een goede therapeut kan inzoomen maar heeft ook een flinke groothoeklens. Door psychische klachten in een bredere context te plaatsen kan men zelfs een dieper begrip van de klacht krijgen.

Relaties, gezin en verdere omgeving vormen een systeem en mensen komen sneller uit de problemen met hulp die daar aandacht voor heeft. Het (gezins-)systeem kan een stelsel zijn voor genezing en groei van al zijn leden. Systeemtherapie gaat over interacties en relaties, over context en levensfasen. Anders gezegd: ‘Het probleem zit niet tussen de oren maar tussen de neuzen…’

Meer over deze visie is te vinden op de website van mijn beroepsvereniging: de Nederlandse Vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie, de NVRG. Daar vindt u twee filmpjes van de NVRG over relatietherapie en gezinstherapie.

Mijn benadering van de hulp

– Hoogwaardige en duurzame psychologische zorg. We gaan in op dieperliggende, structurele en contextuele achtergronden van de problematiek waardoor u een echte positieve en blijvende verandering gaat ervaren zodat u minder beroep hoeft te doen op de gezondheidszorg.

– Geen bureaucratische ‘zorg-producten’ of ‘behandel-protocollen’ maar hulp specifiek op u, uw situatie, uw geschiedenis maar vooral op uw toekomst toegesneden. Zorg op maat.

– Psycholoog en cliënt zijn gelijkwaardige gesprekspartners. Er is geen medisch-lineaire, klinische of gezagsrelatie. Problemen worden niet ingekaderd als een ziekte of stoornis waar de dokter of de psycholoog over gaat. We werken toe naar een beter gevoel voor eigen vragen, eigen kracht en eigen oplossingen. U blijft de eigenaar van uw eigen veranderingsproces. De therapeut is deskundig maar niet de expert over uw leven.

– Soms zijn de tijden tussen de consulten langer zodat u op uw eigen tempo naar verandering toe kunt werken: Langdurige korte therapie.

– Korte communicatielijnen. Doorverbinden is er niet bij. U wordt niet behandeld door een lager (hbo) opgeleid iemand die onder een geregistreerd iemand werkt tegen een lager loon, zoals bij veel GGZ instellingen en huisartsenpraktijken het geval is.

– Mijn eigen functioneren krijgt voortdurend aandacht en verdieping via intervisie met collega’s in de regio en daarbuiten, via supervisie, leertherapie, na- en bijscholing.

Methoden

Systeemtherapie; technieken uit de contextuele, structurele, emotie-gerichte, oplossings-gerichte en narratieve therapie worden toegepast. Verschillende perspectieven op de kern van het probleem worden onderzocht waardoor blijkt dat er vele ingangen mogelijk zijn. Duidelijk wordt hoe het probleem in stand gehouden wordt door huidige posities, relaties en interacties. Er wordt gewerkt aan het horen van iedereen door iedereen. Wat kunt u leren van het probleem? Unieke situaties wanneer het probleem niet speelt worden onderzocht. Door te oefenen met nieuwe posities, relaties en interacties komt verandering op gang en zo wordt het probleem opgelost.

Individuele psychotherapie en cognitieve gedragstherapie. Therapie met expressieve middelen zoals schrijven, tekenen, poppetjes, rollen-spelen, enz.

Diagnostische hulpmiddelen

– Gesprekken. Een deel van het diagnostisch proces bestaat uit het verruimen van het denken over wat het probleem is.

– Intelligentieonderzoek

– Persoonlijkheidsonderzoek

– Studie- en beroepskeuze onderzoek

IMG_2174

Werkplek

Contract-vrij

De praktijk sluit bewust en uit principe geen contracten af met zorgverzekeraars (voor meer info: de contract-vrije psycholoog en zorg voor kwaliteit). Voornaamste punt van kritiek op de contracten met zorgverzekeraars is dat het verplicht tot medewerking aan het huidige zorgstelsel waarin de zorgverzekeraars steeds meer macht krijgen en de vrije keuze in de zorg onder druk staat. Het contract tussen zorg-verlener en cliënt raakt steeds meer op de achtergrond. Ik kies er voor om louter een contract met mijn cliënt(systeem) te hebben.

Het zorgstelsel is momenteel een op winst gericht, bureaucratisch en geldverslindend systeem waarin de regie over de zorg steeds meer bij de professional wordt weggehaald. Zorg-cowboys adviseren instellingen hoe ze op zijn ‘slimst’ kunnen declareren. Zorgverzekeraars exploiteren zorg-verleners en belasten zorg-verleners met tijdrovende administratie. Geld is een doel geworden.

Het voordeel van contract-vrij werken is tevens dat de facturering via de cliënt verloopt zodat de cliënt niet alleen de controle behoudt over privacy-gevoelige informatie maar ook over datgene wat in rekening wordt gebracht. Het nadeel is dat de cliënt een deel van de behandeling zelf moet betalen (als er sprake is van een natura-polis) maar daardoor raakt de cliënt ook meer verbonden bij de behandeling. De cliënt zal er sterker op gericht zijn om er uit te halen wat er in zit. Dit staat garant voor een dynamische werkrelatie.

Vrije keuze

Zorgverzekeraars zijn ondanks het contract-vrij werken van mijn praktijk nog steeds wettelijk verplicht om de kosten van de psychologische hulpverlening van een BIG geregistreerde GZ psycholoog te vergoeden. De beroepsregistratie en kwaliteit is bij contract-vrij werkenden dezelfde als bij gecontracteerde psychologen. De politiek doet de laatste jaren zijn best om aan de vergoeding van een onafhankelijke manier van werken en om aan de vrije keuze in de zorg een eind te maken maar dit is nog niet helemaal gelukt. Het is afwachten wat er in de komende jaren gaat gebeuren.

Met name in de geestelijke gezondheidszorg is de vrije keuze belangrijk omdat het contact tussen hulpverlener en cliënt cruciaal is voor het slagen van de behandeling. Met een restitutie-polis heeft u altijd vrije keuze en krijgt u alles vergoed. Hier een overzicht van echte restitutie polissen in 2018. Hier een overzicht van vergoeding door de zorg-verzekeraar bij niet gecontracteerde psychologen in 2018. Houdt er rekening mee dat de zorgverzekeraar zal in alle gevallen uw eigen risico zal aanspreken.

Wilt u meer weten over het contract-vrij werken en de vrije keuze in de zorg? Luister naar een uitzending op BNR Radio van 27 november 2017.

Privacy

Mijn werk als hoofdbehandelaar in een zelfstandige praktijk valt onder de Basis GGZ. Dit is een ingewikkelde regeling waar veel bureaucratie bij komt kijken en die de privacy nagenoeg onmogelijk maakt. In mijn praktijk wordt daarom gewerkt met een privacy-verklaring die al mijn cliënten kunnen ondertekenen. Er zal bij de intake ook gevraagd worden of u de ROM privacy verklaring wil ondertekenen.

Geheimhouding is een recht van de cliënt. Dientengevolge is het mijn plicht om dit recht niet te schenden. Leveren van informatie zonder toestemming van de cliënt is strafbaar.

Zie ook Privacy.

Kosten en vergoeding door de zorgverzekeraar

Gerie Hermans is een BIG geregistreerde GZ (gezondheidszorg) psycholoog. Het uurtarief voor 2018 is € 94,- (een uur bestaat uit ¾ contact en ¼ voorbereiding).

Per maand ontvangt u een voorschot-factuur die u zelf betaalt. Na afloop van de behandeling volgt er een eindfactuur met alle informatie die nodig is voor een vergoeding van de kosten door uw zorgverzekeraar. Wanneer u een restitutiepolis heeft, wordt het volledige bedrag vergoed. Druk voor meer informatie op de knop Kosten bovenaan de homepage van dit weblog.

Vergoeding van Jeugdzorg door de Regio Gooi en Vechtstreek in 2017

De enige uitzondering die ik maak op het contract-vrij werken is mijn contract met de Regio Gooi en Vechtstreek voor de Jeugdzorg. Is de aangemelde cliënt onder de 18 jaar en woonachtig in de Regio Gooi en Vechtstreek dan bestaat de mogelijkheid dat de praktijk de kosten voor de behandeling declareert bij de Regio. Hieronder vallen de volgende gemeenten: Blaricum, Bussum, Eemnes, Hilversum, Huizen, Laren, Muiden, Naarden, Weesp en Wijdemeren. Gebruik in dit geval het speciale aanmeld-formulier Jeugdzorg.

Mijn praktijk is aangesloten bij de groep vrijgevestigde Kinder en Jeugdpsychologen in het Gooi en opgenomen in het kwaliteitsregister.

‘Flip the system’

Psychologenpraktijk Gerie Hermans heeft de missieverklaring van de Stichting Beroepseer ondertekend. Het alternatief voor het marktdenken in de zorg en het onderwijs wordt door deze stichting benoemd als ‘flip the system’ en houdt in: kleinschalige, platte organisaties waar professionals met beroepseer werken die zelf hoge kwaliteit nastreven in het belang van hun patiënten, studenten en leerlingen omdat ze daar plezier in hebben. Docenten, artsen en verpleegkundigen zijn de afgelopen decennia gedegradeerd tot uitvoerders van beleid en management (in hiërarchische organisaties). Dat moet veranderen: ze moeten weer eigenaar worden van de kwaliteit van hun werk.

 

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Psychologenpraktijk Gerie Hermans, Zorgverzekeringen

LIEF EN LEED

Dit is de titel van een nieuw boek van klinisch psycholoog en gezinstherapeut Peter Rober. Het zijn korte verhalen uit de praktijk van de psychotherapeut. We horen de stemmen van mensen die in therapie zijn.

Ik vind de verhalen stuk voor stuk juweeltjes en dat komt mede door de poëtische vorm waarin ze gegoten zijn. Hier het voorwoord en het eerste verhaal.


VOORWOORD

Daar is de kleine mens

en hij zoekt zijn weg

in de wereld

 

Er is veel verdriet.

En hier en daar

schoonheid

en deugddoende momenten

die troosten.

 

De wereld is koppig,

vaak tegendraads.

En de kleine mens;

hij heeft voor deze wereld niet gekozen,

en hij heeft hem niet gemaakt.

 

Maar hij probeert er het beste van te maken.

 

Soms doet de kleine mens

daarbij een beroep op ons,

psychotherapeuten.

We luisteren naar zijn verhaal,

van het struikelen

en nog juist recht blijven,

van het wankelen

en vallen.

 

En we proberen nuttig te zijn

bij het zoeken en tasten,

het wroeten en trachten.

Soms lukt dat goed.

Soms minder.

Soms niet.

 

Maar we proberen er het beste van te maken.


En hier het eerste verhaal:


VOOR WE BEGINNEN…

Voor we beginnen, wil ik duidelijk zijn.

Ik wil niet dat je mij behandelt als een geval.

Ik wil dat je naar me luistert.

 

Ik heb een verhaal te vertellen

en ik heb iemand nodig

die me helpt het te vertellen.

Iemand die luistert en

niet vindt dat ik gestoord ben,

of dat mijn leven een mislukking is.

 

Mijn vorige therapeut gaf me het gevoel

dat er iets grondig mis met mij was.

 

Ik vertelde mijn verhaal

over weinig eten om slank te worden,

over kijken in de spiegel

en zien dat het nog te vet is,

over mijn neerslachtigheid dan,

over mijn angst om buiten te komen

met zo een dik lijf.

 

Ik vertelde ook

dat ik anderzijds

mijn dikke lijf nodig had,

omdat het me beschermde,

zoals de dikke huid van een olifant.

Ik vertelde over mijn vader

die met zijn handen niet van mij af kon blijven,

en over mijn moeder die het niet zag,

en over mijzelf die er niet over durfde te spreken.

 

Ik vertelde dit alles

en ik wilde graag

nog veel meer vertellen,

maar de therapeut zei:

En waar wil je dan aan werken?

 

Ik begreep niet wat hij bedoelde.

 

Hij legde uit:

Ik moet eerst een duidelijke diagnose stellen,

zodat we een behandelingsplan kunnen uitwerken, 

en zodat ik de geschikte interventies kan kiezen.

 

Ik zweeg.

 

Mijn stilte maakte hem onzeker.

In plaats van mij te vragen wat er was,

begon hij verder uit te leggen wat hij wilde…

Ja, we werken hier vraaggestuurd. Dat vinden we heel

belangrijk. Maar het is me niet duidelijk wat je vraag is. Ik

hoor depressie, eetstoornis, angststoornis. Mogelijk ook een

posttraumatische stressstoornis, maat dat moet ik nog verder

onderzoeken. Ik heb hier nog ergens een vragenlijst liggen

die ons daarbij kan helpen.

 

Ik ben niet onmiddellijk buiten gestapt

en heb beleefd verder meegewerkt

maar het was toen al duidelijk

dat ik nooit meer terug zou komen bij deze vent.

 

Daarom vraag ik je nu maar meteen,

in deze eerste ontmoeting met jou:

Wil je mij behandelen

of ga je naar mijn verhaal luisteren?


Op het weblog van Peter Rober zijn meerdere verhalen uit het boekje te lezen

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Psychologie, proza en poëzie, Psychotherapie

Chaos in de geestelijke gezondheidszorg

Nine Kooiman (SP) en Jim van Os (hoogleraar psychiatrische epidemiologie en voorzitter Divisie Hersenen, UMC Utrecht) voor Joop BNN/Vara.nl

2 december 2017 – Minstens 40% van het geld in de GGZ gaat naar bureaucratie, in plaats van naar de zorg. Psychiaters zijn zelf gemiddeld 17 uur per week kwijt aan administratie, zo meldt Joop.bnnvara.nl

Ben je in ernstige psychische nood, dan krijg je in Nederland niet de zorg die je nodig hebt. Krantenkoppen berichtten over behandelstops bij Emergis in Zeeland, Queste en G-Kracht in Noord-Holland, GGZ Breburg in Brabant en Pro Persona in Gelderland. Er zijn teveel patiënten die complexe zorg nodig hebben, maar plek is er niet. Ook de huisartsen geven aan dat het niet langer kan, zij zien steeds meer mensen met psychische problemen die zij niet meer kunnen doorverwijzen vanwege lange wachtlijsten en behandelstops. De politie klaagt al jaren dat zij het aantal meldingen van ‘verwarde personen’ niet meer aan kunnen.

Wanneer er behandelstops en wachtlijsten zouden ontstaan voor de behandeling van borstkanker zou het land te klein zijn. Maar als een suïcidale vrouw geen hulp, of te laat hulp krijgt, dan is dat een gegeven. Sterker nog, voormalig minister Schippers gaf aan dat instellingen die aan de noodbel trokken dit niet moesten uitvechten in de media. Waar de doodzieke patiënt blijft in dit verhaal is een raadsel. Wat ons betreft zou er goed gekeken moeten worden naar wat er eigenlijk gebeurt als deze patiënten niet of te laat hulp krijgen. Het aantal suïcides stijgt, net als het aantal mensen met zware psychische problemen, maar een link met de behandelstops en wachtlijsten in de GGZ wordt door dit kabinet angstvallig ontweken

Is er dan niet voldoende geld om deze mensen te helpen? In tegendeel, geld is er genoeg. Al jaren wordt er stelselmatig minder geld uitgegeven dan er beschikbaar is voor de GGZ. Zo was er vorig jaar 300 miljoen over, maar zorgverzekeraars geven het niet uit. Zorgverzekeraars spreken van te voren het aantal behandeltrajecten af dat zij vergoeden; is er te weinig zorg ‘ingekocht’ dan mag de GGZ instelling of vrijgevestigde behandelaar kiezen: een wachtlijst laten ontstaan of onbetaald zorg verlenen.

Daarnaast is er met de invoering van marktwerking in de GGZ een groot bureaucratisch verspillend systeem ontstaan. Minstens 40% van het geld in de GGZ gaat naar bureaucratie, in plaats van naar de zorg. Psychiaters zijn zelf gemiddeld 17 uur per week kwijt aan administratie.

Voormalig minister Schippers gaf het bij het afzwaaien als minister ruiterlijk toe: met haar vertrek liet ze de GGZ niet op orde achter. Dit is nogal een understatement; het is chaos in de GGZ. Geld voor zorg gaat niet naar zorg en hulpverleners zitten teveel achter hun computer, in plaats van bij de patiënt. Patiënten worden veel te laat gezien, pas wanneer het te laat is komen ze (na een wachttijd) in een instelling. Wij pleiten ervoor dat hulp veel eerder en dichtbij geboden wordt. Dichtbij in de wijk en met oog voor het netwerk om een patiënt heen. Op die manier kunnen zwaardere en belastende behandelingen worden voorkomen en worden mensen eerder gezien.

De nieuwe staatssecretaris Blokhuis heeft een hoop te repareren. Zorg ervoor dat geld voor de zorg ook daadwerkelijk naar de zorg gaat en niet op de plank blijft liggen bij zorgverzekeraars – en ook niet verdwijnt in georganiseerd wantrouwen en bureaucratie. Onderzoek wat er gebeurt als mensen op een wachtlijst worden geplaatst, zonder hulp te krijgen. En zorg dat er geïnvesteerd wordt in de wijk. Door de meest deskundige hulp vroegtijdig in te zetten, kun je onnodig leed voorkomen. Breek niet af, maar bouw op.


Illustratie: Andrzej Krauze

 

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Persoonlijk en politiek

Afstemmen creëert een band

NIET AFSTEMMEN MAAKT ZIEK

Belangrijke dingen geleerd op de cursusdag ‘Hechtingsgerichte gezinstherapie met pubers’ van Elien van Oostendorp. De dag was een onderdeel van de cursus Verdieping Systeemtherapie.

Zelfs hartslagen kunnen op elkaar afgestemd raken!

Eigenlijk moet ik zeggen dat ik aan belangrijke dingen herinnerd werd door de cursusdag want wat ik leerde was me ten diepste wel bekend. Maar o wat is het soms gemakkelijk om aan ‘het vanzelfsprekende’ voorbij te gaan in de dagelijkse praktijk. Dus was het nascholen en oefenen.

Hoe ziet afstemmen er ook al weer uit? Hieronder twee oefeningen die je zelf kunt doen.

Oefening 1

Herinner je een rot moment waarin je geen hulp kreeg. Wat deed dit met jou en wat deed de ander waardoor je je niet welkom of veilig voelde? En wat deed jij vervolgens?

Bij ons, 12 cursisten, kwamen de volgende gedragingen van de ander naar voren.

De ander zweeg, ging over mijn grens, had geen aandacht, was afwezig, was niet nieuwsgierig of kwam met zijn eigen probleem.

Wat deden wij? Wij vluchtten, werden wanhopig, gaven op, huilden, werden boos en volhardden, schreeuwden, verstilden, trokken ons terug of maakten ons onzichtbaar.

Oefening 2

Herinner je een situatie waarin je je gezien voelde. Wat deed de ander om dit aan jou te laten merken?

De ander luisterde zonder oordeel, had oogcontact met je, erkende jouw gevoel, maakte je niet kleiner, maakte ruimte, moedigde je aan om meer over jouw gevoelens te vertellen, benoemde jouw gevoel, raakte je aan, nam de tijd en stemde je hoopvol.

Wat deed dit met ons?

Wij voelden dat er ruimte was voor ons verdriet, we voelden ons getroost, gekalmeerd, niet meer alleen, veiliger. Het gaf ons vertrouwen en onze relatie verdiepte zich.

Afgestemd zijn doet denken aan het bekende spreekwoord: Gedeelde smart is halve smart.


Over hechtingsgerichte gezinstherapie valt natuurlijk veel meer op te schrijven maar afstemmen op diepere emoties en soms ver weg verstopte pijn is cruciaal. Afgekort heet deze therapie AFFT: Attachment Focused Family Therapy en de bedenker is Daniel Hughes. Hij noemt de methode zelf: Dyadic Developmental Psychotherapy, DDP. Hij werkt veel in de dyade met het kind of in de dyade met de ouder(s).  Wij lazen voor deze cursusdag enkele hoofdstukken uit de vertaling van het boek van Hughes: Hechtingsgerichte gezinstherapie. En we zagen hem op een video opname aan het werk met een geadopteerd meisje en haar moeder. Het meisje sprak niet of nauwelijks en toch slaagde Hughes er in om af te stemmen. Ik heb eerder over Hughes geschreven op dit blog: De zachte kracht van P.A.C.E. 

P staat voor ‘Playfull’, A voor ‘Acceptance’, C voor ‘Curiosity’ en E voor ‘Empathy’.

Over empathie een leerzaam en leuk filmpje van Brené Brown:

 

 

 

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Psychotherapie, Systeemtherapie

Idealen voor de opvoeding anno 2017

Volgens Marilse Eerkens van De Correspondent voeden Nederlandse ouders van nu vooral op met het doel voor ogen dat hun kind als individu slaagt en een plezierig leven leidt. In dit doel ontbreekt elke vorm van idealisme. De link tussen opvoeding en maatschappij wordt niet gelegd. Lees vooral haar artikel: Tot wat voeden we eigenlijk op?

Hier samengevat enkele idealen voor de opvoeding:

  1. Weten wat het betekent om in een democratische samenleving te leven. Democratie is niet meer vanzelfsprekend door het toenemend accent op eigenbelang, calculerend burgerschap, oprukkend fundamentalisme en politieke desinteresse. Veel Nederlandse scholieren blijken het beginsel van gelijke rechten af te wijzen.
  2. Een goed ontwikkeld empathisch vermogen. Het empathisch vermogen is weliswaar aangeboren maar het moet wél gevoed en ontwikkeld worden. Het empathische gehalte van een maatschappij wordt in belangrijke mate bepaald door de opvoeders.
  3. Liefde voor de natuur en kennis van milieuproblemen. Vijftienjarige kinderen in Nederland weten het minst over milieuproblemen vergeleken met bijna alle andere industriële landen in de wereld.
  4. Het vermogen om kritisch te denken en op te komen voor wat je belangrijk vindt. Opvoeders en bestuurders handelen vaak vanuit de opvatting dat mensen alleen in beweging komen om een straf te ontlopen of een beloning te krijgen. Maar handelen vanuit dit principe ondermijnt de intrinsieke motivatie van mensen en daarmee het zélf nadenken. In een samenleving waarin duurzaamheid het vaak aflegt tegen kortetermijnwinsten en waarin het moeilijk navigeren is in een zee van informatie is het belangrijk is om je voor dit doel in te zetten.

Een mooie toevoeging  aan deze idealen is misschien:

Opvoeden om dankbaar te kunnen zijn en opvoeden tot fouten mogen maken.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Opvoedkunde, Persoonlijk en politiek

Mijn gelukkige ingewikkelde familie

Voor alle kinderen van scheidende of gescheiden ouders. Voor alle scheidende en gescheiden ouders. Voor het geval u dit gemist heeft:

Hier vind u informatie over deze documentaire van Tessa Pope.

1 reactie

Opgeslagen onder Opvoedkunde

De persoon is het probleem niet

HET PROBLEEM IS HET PROBLEEM

Door het probleem te externaliseren kunnen de persoon en het probleem uit elkaar gehaald worden. De persoon komt los van het probleem en kan er naar kijken. H/zij zal zichzelf niet langer als het probleem ervaren en meer mogelijkheden krijgen om het probleem aan te pakken.

Deze manier van werken hoort bij de narratieve therapie, waarin het gaat om het creëren van verhalen die werken. De verschillen tussen internaliserende en externaliserende gesprekken staan hieronder op een rij.

INTERNALISERENDE GESPREKKEN…

1. zien de persoon als het probleem,

2. lokaliseren het probleem binnen de persoon,

3. zoeken naar wat er mankeert aan de persoon,

4. zien handelingen als uitingen van de kern van iemand als persoon,

5. maken gebruik van de meningen van anderen om het gedrag of het probleem te verklaren,

6. beschrijven van het probleem valt samen met het beschrijven van de identiteit waardoor er weinig ruimte is voor andere aspecten van de persoon,

7. sociale gewoonten die het probleem voeden, steunen en promoten blijven onzichtbaar,

8. leiden tot ‘dunne’ conclusies over iemands leven, identiteit en relaties,

9. onderzoeken de innerlijke invloeden bij mensen die hulp vragen,

10. leiden tot het categoriseren van mensen in termen van hoe ze verschillen ten opzichte van de norm. Er worden labels bedacht voor ervaringen,

11. zien problemen als een onderdeel van de identiteit. De gesprekken gaan over hoe je leeft met een diagnose,

12. zien de professional als de expert,

13. beschouwen strategieën van anderen als de veroorzaker van de oplossing,

14. maken gebruik van woorden zoals:’ ik ben…’

15. en veel woorden gaan over details van het probleem

EXTERNALISERENDE GESPREKKEN…

1. zien het probleem als het probleem,

2. bespreken het probleem alsof het zich buiten de persoon bevindt zodat er ruimte is om zich tot het probleem te verhouden,

3. lokaliseren het probleem in een context buiten de persoon,

4. zien handelingen als achtereenvolgende gebeurtenissen die plaatsvinden in een bepaalde tijd volgens een bepaald plot,

5. nodigen de persoon uit om hun eigen betekenissen te geven voor wat er aan de hand is,

6. geven ruimte aan een meervoudige identiteit,

7. sociale gewoonten die het probleem voeden, steunen en promoten worden zichtbaar,

8. leiden tot rijke beschrijvingen van levens en relaties,

9. onderzoeken de culturele en sociaal-politieke verhalen die het leven van mensen beïnvloeden,

10. vieren de verscheidenheid en dagen de normen uit en omarmen verschillen en dagen discriminerende praktijken uit,

11. raadplegen de persoon en betrokkenen zelf over verandering en her-onderhandelen de verhouding tot het probleem,

12. laten mensen zelf de expert zijn over hun leven,

13. zien verandering als gemeenschappelijk tot stand gekomen en maken gebruik van al voorhanden zijnde kennis en vaardigheden,

14. gebruiken woorden zoals: ‘het is…’

15. en veel woorden gaan over gebeurtenissen die buiten het probleem staan.

De bovenstaande twee rijtjes van 15 vragen komen uit het boek van A. Morgan: ‘What is narrative therapy? An easy-to- read introduction’ (2000).

Goeie vragen stellen is een kunst

Eigenlijk kun je van alles externaliseren; gevoelens zoals angst, anorexia, stemmen, zelftwijfel enz. maar ook processen, patronen en conflicten tussen mensen en allerlei sociale en culturele praktijken zoals racisme en discriminatie kunnen geëxternaliseerd worden. Ook metaforen zoals: een muur van verwijten of een golf van wanhoop kunnen geëxternaliseerd worden.

Je begint met het probleem een naam te geven en je gebruikt daarbij een zelfstandig naamwoord. Met de naam maak je als het ware van het probleem ook een persoon. Je bent het probleem aan het personaliseren en dan stel je vragen om het probleem goed te leren kennen. Stel dat het probleem Onzekerheid heet.

Wat zijn de trucjes van Onzekerheid?

Wat zijn de tactieken, de manier van handelen, de manier van spreken en wat het zegt, de bedoelingen, de ideeën en het geloof van Onzekerheid?

Wat zijn zijn plannen, zijn voor-en afkeuren, regels, verlangens, motieven, technieken, dromen, bondgenoten?

Wie steunt Onzekerheid?

Tegen welke krachten moet Onzekerheid het opnemen?

Wat zijn de leugens of het bedrog van Onzekerheid?

Morgan licht toe dat je niet van alles zomaar kunt gaan externaliseren. Je luistert eerst naar iemands verhaal en probeert vast te stellen welk probleem prioriteit heeft. Problemen kunnen samenvallen zoals Zelftwijfel en Zelfkritiek. Welk van de twee ga je externaliseren? Ga je Uitschelden of Verdriet externaliseren? Dan vraag je bijvoorbeeld: Veroorzaakt het Uitschelden het Verdriet of andersom? Ook de bredere context is belangrijk. Is er misbruik, armoede, een migratie? Je gaat het probleem Angst niet externaliseren als er misbruik is. Dus eerst goed luisteren!


Deze manier van vragen stellen vereist oefening. Wij, een groep van 12 systeemtherapeuten, oefenden op de derde cursusdag van de specialistische cursus Systeemtherapie Kinderen en Jeugd met deze vragen en met het personaliseren van een probleem.

We kregen van gastdocent en psychotherapeut Tineke Haks een lijstje vragen waarvan sommigen erg kunstig in elkaar gezet waren en daar gingen we mee aan de slag. We gaven een naam aan een probleem dat ons zelf in de weg stond. Ik noemde mijn probleem: Oordeel.

Hoe is Oordeel in mijn leven terecht gekomen?

Hoe lukt het Oordeel om invloed uit te oefenen op mij?

Wat is het doel van Oordeel? Waar is het op uit? Waarom eigenlijk?

Met welke trucs lukt het Oordeel om macht te krijgen over mij?

Is het mij wel eens gelukt om macht te krijgen over Oordeel?

Hoe lukt het Gerie om Oordeel weg te jagen?

Wat is de zwakke plek van Oordeel?

Lukt het wel eens om Oordeel te slim af te zijn?

Wat gebeurt er met Oordeel als het Gerie steeds beter lukt om Oordeel weg te jagen?

Hoe zou het voor haar zijn als jij Oordeel bij haar bent weg gegaan?

Tineke voegde nog enkele  ‘advocaat van de duivel’ vragen toe: Wat zijn de goede intenties van Oordeel? Het probleem kan dus ook goede bedoelingen hebben! Heeft Gerie Oordeel ook wel eens niet nodig? En waar kwam ik achter bij het beantwoorden van deze vragen: Als ik mag dwalen en struinen door de natuur dan heb ik Oordeel niet nodig:) Dit had ik niet verwacht als uitkomst toen ik begon aan deze oefening. Ik krijg meer grip op Oordeel. En ik krijg zicht op een moment waarop mijn probleem niet speelt.

Morgan schrijft over de effecten van een probleem. Wat voor een effect heeft het op je zelf als persoon, hoe je over jezelf denkt, hoe je jezelf ziet als ouder, als partner, als broer, zus, , werknemer, enz. Wat voor effect heeft het op je hoop voor de toekomst, op je dromen, op je werk, je sociale leven, je gedachten, je gezondheid, je gemoed, je dagelijks leven. Zo krijg je een idee van wat iemand met het probleem ervaart, waarom iemand zich bezwaard voelt door het probleem.

Maar ook kom je er achter in welke unieke situaties of tijden het probleem weinig of geen effect heeft. Je komt er achter dat iemand manieren heeft ontwikkeld om niet zo geraakt te worden door het probleem. Je komt achter hun competenties.

Een probleem wil vaak graag het effect dat het heeft op mensen verbergen. Problemen vinden het niet leuk als mensen ze door hebben want dat zou hun kracht kunnen verzwakken. Na het gesprek over de effecten van het probleem kan de therapeut vragen of de cliënt vindt dat deze effecten bij zijn leven passen en of die er blij mee is. En dan zegt de client bijvoorbeeld iets als: “Nee het past niet bij me want ik was altijd zo’n vrolijk meisje…” Er komt ruimte voor een ander verhaal, een verhaal van voordat het probleem iemands leven overschaduwde. Iemand kan een standpunt gaan innemen tegenover het probleemverhaal.


We kunnen verschillende verhalen vertellen over ons leven. Dit tekenfilmpje maakt dit goed duidelijk.

‘Kracht oren’ opzetten

Een probleemverhaal herbergt waarden en kwaliteiten. Een van ons kreeg deze cursusdag de opdracht om een zeur-verhaal te houden en de ander moest daar naar luisteren met zijn ‘kracht oren’ op. Uit het zeur-verhaal van een collega kon ik opmaken dat zij er goed in was om allerlei wensen te genereren en zo kon ik reageren met: “Ik hoor dat je veel wensen hebt. Dus ik hoor hoop in je verhaal. Maar ik hoor ook vasthoudendheid want ik denk niet dat je wil dat ik het zeuren van je af pak. En ik hoor ook dat je liever zelf op zoek gaat naar oplossingen in plaats van dat je adviezen krijgt van anderen.”

Deze oefening was de opmaat voor het leren over de Unieke Uitkomst of de Unieke Uitzondering, een ander belangrijk ingrediënt van narratieve therapie. De Unieke Uitzondering doet zich voor op een moment dat Het Probleem niet speelt. Morgan schrijft dat het probleem het niet leuk vindt als de persoon unieke uitkomsten ontdekt. Het zijn sprankelende gebeurtenissen die niet zouden kunnen voorkomen in het probleemverhaal. Het zijn momenten dat het probleem geen grip heeft op de persoon. Ze gaan vaak aan de persoon voorbij maar ze zijn belangrijk. Deze unieke gebeurtenissen kunnen we met elkaar verbinden en zo vormen een alternatief op het probleemverhaal: het Voorkeursverhaal.

Belangrijk is de ‘timing’ van het gesprek over de unieke uitzondering of de ‘voorkeursverhalen’. Je neemt eerst de tijd voor het probleemverhaal en externaliseert het probleem. Als de cliënt er aan toe is kun je een speciale afspraak maken voor het Unieke Uitzonderingsgesprek, waarmee je een context voor dit gesprek creëert. Morgan schrijft ook dat alleen naar het positieve wijzen niet volstaat. Het gaat om het begrijpen van de unieke uitkomst, om het linken met andere gebeurtenissen en betekenissen. Zo wordt een context gecreëerd waarin een relatief klein en uniek voorval significant wordt. De unieke uitkomst hoeft op zich niets spectaculairs te zijn. Eventueel kun je deze vragen van Morgan gebruiken om de unieke uitkomst boven water te krijgen.

Hoe krijg je het voor elkaar om het probleem niet nog groter te laten worden?

Zijn er momenten waarop het probleem niet zo aanwezig is?

Is er wel eens een moment waarop het probleem op zou kunnen komen maar het niet gebeurde?

Heb je wel eens weerstand kunnen bieden tegen het probleem en je niet tegen laten houden?

Probleemverhalen kunnen zuigen 

Probleemverhalen kunnen zuigen maar je kunt steeds opnieuw verbinding zoeken met het voorkeursverhaal. Daarmee biedt je weerstand tegen de zuigende werking. De Unieke Uitzondering is meer dan een moment. Er zijn meerdere Unieke Uitzonderingen en als therapeut ben je op zoek naar de lijn hier in. Je vraagt naar wat mensen dan doen, naar hun handelingen en je vraagt naar wat deze acties zeggen over iemands identiteit. Onze identiteit is gemaakt van vele stemmen. Het gesprek gaat heen en weer tussen deze ‘landscapes of action’ en ‘landscapes of identity’.

In de zogenaamde ‘re-authoring’ gesprekken worden de unieke uitzonderingen vergroot. Het voorkeursverhaal wordt dikker. Momenten waar de persoon tevreden of blij mee is worden beschreven. ‘Re-authoring’ vragen zijn bijvoorbeeld:

Wat leidde er toe dat dit unieke voorval mogelijk werd?

Wat deed de persoon toen dat h/zij interessant vond?

Wat was waardevol aan dit moment?

Wanneer heb je zoiets eerder gedaan?

Kan er iets beschreven worden dat eerder in het leven van deze persoon gebeurde en raakt aan deze waarde of interesse?

Wat was er destijds dat er achter deze actie zat wat belangrijk was en wat de persoon beïnvloedde om het zo te doen?

Kan de persoon een moment beschrijven van nog langer geleden, wat ook raakt aan deze interesse of waarde?

Wat zou iemand die in die tijd goed naar jou keek, zeggen over wat dat over jou liet zien?

Als je naar de toekomst kijkt hoe zou dan die waarde of interesse van jou zichtbaar kunnen worden in toekomstige acties?

‘Re-membering’

In de eindfase van de therapie worden ‘re-membering’ gesprekken gevoerd. Daar horen weer andere vragen bij. ‘Re-membering’ heeft hier niet alleen de betekenis van herinneren, het heeft ook de betekenis van opnieuw lid (‘member’) worden. Je wordt opnieuw lid van de club van mensen die samen met jou voeding geven aan jouw voorkeursverhaal.

De ‘timing’ is belangrijk. Je gaat pas ‘re-memberen’ als iemand er klaar voor is. Vragen om het ‘re-memberen’ op gang te brengen zijn:

Kun je een relatie bedenken waar je tevreden over bent? Stel die persoon eens voor.

Wat is het in deze relatie waar je blij mee bent?

Past dit nog bij iets wat in jouw leven belangrijk voor je is?

Wat doet of zegt deze persoon dat hieraan bijdraagt?

Kun je daar een voorbeeld van geven?

Wat zegt dit over wat van waarde is voor deze persoon?

Als we naar jou zouden kijken door de ogen van deze persoon, wat denk je dat ze in jou waarderen?

Als deze versie van jezelf belangrijker wordt in de manier waarop je jezelf ziet, hoe zou dit dan helpend kunnen zijn voor jou in moeilijke tijden?

Wat zou het voor deze persoon betekenen om te weten dat ze een dergelijke bijdrage leveren aan jouw leven?

Hoe zou dit passen met jouw idee over waar zij voor staan en wat voor identiteit zij graag willen hebben?

Hoe draagt dit gesprek bij aan verdere ontwikkelingen in je leven?

Uiteindelijk kwam ik door deze oefening te doen met een collega uit op het besef dat veel mensen om mij heen, net zoals ik zelf, ervaren dat leren en ontwikkelen het leukste is wat er is. Het leuke van ‘re-memberen’ is dat we beseffen dat we niet alleen zijn. Daarom is het genieten. “Relaties creëren ons in plaats van dat wij relaties creëren”, zegt de psycholoog Kenneth Gergen. De Zuid-Afrikaanse ant-apartheidsstrijder Desmond Tutu zegt ook zo iets: “People become people through other people’.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Psychotherapie, Systeemtherapie

Infant Mental Health

GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG VOOR JONGE KINDEREN

Wat een belangrijk en relatief jong vakgebied is dit, waar ik dankzij de specialistische cursus Systeemtherapie Kinderen en Jeugd mee kennismaakte! Eigenlijk moet ik zeggen dat het vooral de cliëntenpopulatie van jonge ouders is, die relatief nieuw is in de GGZ. En ook al werk ik zelf niet direct met met heel jonge gezinnen met een baby, ben ik toch dankbaar. Ook voor de toelichting op de literatuur van de klinisch psychologe Phineke Kruythoff van Infant IJburg die de zachtaardigheid en rust uitstraalde, die ik me voorstel bij een Infant Mental Health werker en die meer dan genoeg aandacht had voor de persoonlijke bijdragen van ons als cursisten. Ze wist dat dit vakgebied mensen gemakkelijk persoonlijk raakt.

We bekeken met haar de film: ‘Help me love my baby’.


Deze cursusdag maakte mij opnieuw bewust van het belang van de vroegkinderlijke ontwikkeling en relaties voor onze gezondheid, lichamelijk en mentaal. Het inspireerde me om ook in mijn houding tegenover (jong)volwassen cliënten nooit te vergeten dat we allemaal net zo kwetsbaar, zo exploratief en van het begin af aan zo relationeel geweest zijn als een baby.

Hoe het lichamelijke en het mentale samenhangen speelt binnen dit vakgebied vanzelfsprekend een belangrijke rol. Moeder en kind hebben in de zwangerschap natuurlijk al een zeer lichamelijke maar ook al mentale relatie met elkaar. Vaders blijven in deze fase vaak een beetje buiten beeld maar er zijn vaders die zeer betrokken zijn, ondanks alle vooroordelen en tegenwerking en ondanks het feit dat zij zelf niet fysiek zwanger zijn. Er zijn toch vaders met zwangerschapskwaaltjes en ook met postnatale depressie! Het mannelijke en het vrouwelijke zijn met elkaar verbonden. We hebben alle chromosomen. Er zijn volkeren in Afrika waar primair de vaders zorgen voor de kinderen en ook in de dierenwereld zijn hier voorbeelden van te vinden. Denk aan de penguins!

Hoe iets mentaals omgezet wordt in iets lichamelijks en vice versa begrijpen we steeds beter mede dankzij neurologisch onderzoek. Neem alleen al het onderzoek naar de invloed van stress op het lichaam.

Het Handboek ‘Infant Mental Health’

Kennis over zwangerschap, geboorte en vroegkinderlijke ontwikkeling is natuurlijk zo oud als de mensheid. Maar ‘Infant Mental Health’ (IMH) als vakgebied onder deze naam is relatief nieuw. In het hoofdstuk ‘Algemene en specifieke aspecten van de ouder-kindbehandeling’, uit het Handboek ‘Infant Mental Health’ van Nicole Vliegen en Marja Rexwinkel staat dat in 1965 voor het eerst de affectieve communicatie op jonge leeftijd werd beschreven. De Oostenrijkse psychoanalyticus René Spitz ontwikkelde toen de term ‘anaclitische depressie’ bij baby’s. Dit is de reactie van baby’s op het tijdelijk verlies van hun belangrijkste verzorgers. Spitz kwam deze vorm van depressie tegen in de naoorlogse kindertehuizen. Baby’s hadden daar geen vaste verzorger en sommigen gingen hier dood aan. Als een baby niet goed groeit kan dit samenhangen met problemen met de hechting.

De Oostenrijkse psychoanalytica Melanie Klein (1964) beschreef baby’s waarbij angst overheerst. Voor deze baby’s is het later moeilijk te bevatten dat ambivalentie in de relatie tot de moeder mogelijk is. Je kunt van je moeder houden maar soms ook erg kwaad op haar zijn zonder dat de continuïteit van de relatie onder druk komt te staan. Een veilig gehechte baby kan die ambivalentie ontwikkelen.

In de psychoanalyse zijn observaties uit de werkelijkheid meestal niet zo belangrijk omdat het onbewuste centraal staat maar na de oorlog, geconfronteerd met het lijden van ouderloze kinderen raakten psychoanalytici steeds meer overtuigd dat relaties in het hier-en-nu belangrijk waren om te bestuderen. De Britse psychoanalyticus en psychiater John Bowlby kwam met de gehechtheidsontwikkeling in 1969. De Britse psychoanalyticus en kinderarts Donald Winnicot kwam in die tijd met de drie functies van de vroege moeder-kind eenheid. Deze ‘holding’ is belangrijk voor:

1. de integratie van de senso-motorische ontwikkeling,

2. het faciliteren van autonomie en

3. het oefenen en experimenteren met relationele principes, met afstand en nabijheid.

‘His majesty the baby’

Kort na de geboorte is de moeder primair bezig met de baby en krijgt deze de illusie dat die één is met de moeder. Deze ‘magische omnipotentie’ van de baby moet volgens Winnicot gefrustreerd worden. Het is belangrijk dat de moeder de boze aanvallen van de baby overleeft. Bijvoorbeeld als de baby even moet wachten op een flesje. Zo kan de baby de moeder leren ervaren als gescheiden en beschikbaar voor een realistische relatie. De moeder moet ‘goed genoeg’ zijn en gewoon kunnen doorgaan met zichzelf te zijn.

Zonder ruimte in de relatie kan de baby niet groeien en geen zelfgevoel ontwikkelen. Het zelfgevoel  is mede gebaseerd op het internaliseren van de weerspiegeling in zijn moeders ogen. Als in die weerspiegeling de afweer van de moeder zit, dan zal de baby deze afweer internaliseren en ontstaat er een vals zelfgevoel. Een ècht zelfgevoel ontwikkelt zich alleen in de aanwezigheid van een sensitieve en niet opdringerige moeder. Als de moeder opdringerig, ‘intrusive’ is kan het kind niet exploreren. Ook spel en speelsheid zijn van vitaal belang om te ontwikkelen tot een actief en responsief individu.

De relatie met een knuffel of een doekje is een belangrijk tussenstadium in het loskomen van de moeder. De knuffel is een overgangs object tussen moeder en niet-moeder, tussen binnenwereld en buitenwereld.

Liefde en haatgevoelens gedurende de vroege ontwikkeling wisselen zich af en worden langzamerhand geïntegreerd waardoor bij het jonge kind een tolerantie voor ambivalentie instaat; ambivalentie over of moeder er wel of niet voor je is.

Ouder-kind behandeling

In de fase van de vroeg-kinderlijke ontwikkeling is er veel flexibiliteit. Behandelen gebeurt alleen als problemen hardnekkig zijn. En dan behandel je zowel het ouderschap als de gehechtheidsontwikkeling.

Herhalingen van ervaringen en gevoelens uit het verleden bij de ouder worden onderzocht om de relatie met het kind in het hier-en-nu te bevrijden van oude spoken. Omdat de ouder en het kind samen in therapie zijn is het proces van de intergenerationele overdracht minder geheimzinnig. Je ziet de overdracht in de interacties in het hier-en-nu gebeuren. Hierbij is een specifieke therapeutische houding vereist. Het opvangen (‘containment’) van de gevoelens speelt een grote rol.

Je moet goed oog en oor hebben; oor voor wat er gezegd wordt en oog voor de non-verbale communicatie. Goed observeren helpt om de emotionele impact van de geboorte en de moeilijke opdracht van het ouderschap te ervaren. Goed oog hebben voor de baby biedt tegelijk toegang tot de eigen vroegkinderlijke ervaringen van de ouder.

Je moet ècht praten, hoe jong de kinderen ook zijn. De baby is een volwaardig persoon in wording. Het is een talig wezen en een verlangend subject dat praat met zijn lichaam. Ècht praten betekent ook dat je de waarheid vertelt of herstelt waar die ontbreekt. In de film ‘Help me love my baby’ zien we hoe de therapeut dit doet. Met haar hand op het lichaam van de baby en de moeder naast haar in gesprek over de premature geboorte vertelt de therapeut met een zachte stem aan de baby dat haar moeder in het begin niet een baby zag maar een vreemd soort monster, waarna we zien dat de baby de moeder even aankijkt… De gevoelens van de moeder mogen er zijn. Waarheid is dat wat er gezegd wordt overeenkomt met dat wat er (onbewust) gevoeld wordt.

Contact kunnen maken met je eigen levensgeschiedenis en je inschrijven in het intergenerationele verhaal is van groot belang voor de opbouw van de identiteit.

Voortdurend beweeg je als behandelaar heen en weer tussen baby/peuter en ouders, tussen individuele en relationele perspectieven, binnen- en buitenwereld,, verleden en heden, tussen het gezin en de bredere context. Zoekend naar een verandering die de diepere lagen bereikt. Dat is niet bij ieder ouder-kind paar mogelijk. Maar er zijn verschillende niveau’s en therapeutische houdingen mogelijk binnen de IMH therapie.

De houding is iets meer lichamelijk en actief dan in een therapie met volwassenen en vindt soms ook thuis plaats. Er is niet direct aandacht voor de conflicten van de moeder. Er is eerder aandacht voor de co-constructies tussen ouder en kind. De therapeut is flexibel; soms gericht op de ouder, soms op het kind en soms op de interactie. Er wordt veel met video-opname’s gewerkt. Met elkaar worden de opname’s bekeken en vragen gesteld zoals: ‘Wat wilde je bereiken?’ Hoe voelde het?’ ‘Wat gebeurde er?’ Het niveau van de hulp kan variëren van hulp bij voeding tot hulp bij heftige scheidingsperikelen tot hulp bij specifieke ouder/kind interacties.

Het is de bedoeling dat ‘de kwade geesten’ uit de kinderkamer verjaagd worden. Psychoanalytica en maatschappelijk werkster Selma Fraiberg beschrijft in ‘Ghosts in the nursery’ (1975) hoe de baby een overdrachtsobject kan zijn voor de ouder. Door nuttige links te leggen tussen heden en verleden kun je ouder en kind bevrijden. Een moeder raakt bijvoorbeeld steeds in paniek als haar baby huilt. Ze blijkt zelf te zijn misbruikt en wanneer zij als klein meisje huilde was er niemand die haar troostte… Centraal staat wat er in het hier-en-nu gebeurt en het verleden alleen voor zover het opgeroepen wordt door het heden. Naast de ‘ghosts’ zijn er ook de ‘angels’ in de kinderkamer… en we mogen niet vergeten om die op te merken en te ontdekken. Positieve ervaringen waarin je je als ouder begrepen en geliefd hebt gevoeld helpen net zo goed als het behandelen van de traumatische representaties.

De zwangerschap zelf heeft ook een plaats binnen IMH behandeling. Een belangrijke vraag is bijvoorbeeld: ‘Is de interne wereld van de aanstaande ouders voldoende flexibel zodat de gedroomde, denkbeeldige baby geleidelijk plaats kan maken voor de echte baby met zijn eigen persoontje. Als de aanstaande ouders niet beschikken over een min of meer stabiele ‘coping’ strategie kan dit een symptoom zijn van onopgelost trauma die op de baby overgedragen kan worden. Ouders kunnen veranderen als ze open kunnen staan voor de echte baby. De echte baby los koppelen van de gefantaseerde baby of de gevreesde baby. Ouders leren kijken naar de baby in relationele termen. Een authentieke relatie draagt bij aan de gezondheid.

Niet alleen de ouders kunnen oude ervaringen overdragen op de baby, de therapeut zelf heeft ook representaties, herinneringen aan de eigen kindertijd die opgeroepen worden door de ouder die bij haar in behandeling komt. De therapeut moet gevoelig zijn voor deze overdrachtsprocessen, er niet over oordelen maar er over na denken.

De geboorte van het ouderschap

Het is de meest intens beleefde levensfase; het verandert de identiteit en de leefstijl en het ouderschap is levenslang. Zeker bij het eerste kind is de ommekeer immens. Het leven wordt doorgegeven en er is geen weg terug. Praktische ondersteuning is er vaak wel maar op emotioneel gebied is er weinig aanbod ten aanzien van de voorbereiding op het ouderschap.

Een goede voorbereiding helpt. Voor de moeder: Een gecompliceerde of pijnlijke bevallig kan haar kwetsen en kan ongunstig zijn voor de moeder/kind relatie. Het is alsof het zelf baby zijn en bemoederd worden in het onbewuste zijn opgeslagen en opgewekt worden. De Amerikaanse psychiater en psychoanalyticus Daniël Stern noemt dit de ‘motherhood constellation’. Vier centrale thema’s spelen een rol:

1. Kan ik dit nieuwe leven in stand houden?

2. Kan ik mij emotioneel verbinden met de baby?

3. Zal er genoeg steun zijn voor mij en mijn kind?

4. Kan ik mijn identiteit aanpassen om het ouderschap te realiseren?

Voor de vader: De intensiteit van de gevoelens in deze fase kan ook voor de vader overweldigend zijn. De zwangerschap is meestal voor de vader onwerkelijk. Het volle besef dat er een baby op komst is, komt vaak pas bij de bevalling. De relatie met de eigen vader komt in beeld maar deze is zelden een rolmodel. Mannen schijnen weinig uit te wisselen over hun emotionele betrokkenheid. Maar ook voor vaders is van belang of zij als kind voldoende tederheid en veiligheid hebben ervaren.

De baby is vanaf het begin sociaal en ordent zijn ervaringen volgens het lust/onlust principe. De vroege ouder-kind interactie is een co-constructie, een perfecte dans met timing en ritme, met pauzes, regelen van afstand en nabijheid, de beurt nemen in de interactie, uitdrukkingen in het gezicht of vocaal, enz. Tijdens het reguleren van lichamelijke processen dichten ouders hun baby allerlei intenties toe. Zij zien de baby enerzijds als hulpeloos en anderzijds als zich ontwikkelende mensjes met subjectieve ervaringen en een groeiend gevoel van een eigen zelf. De baby probeert te weten te komen wat hij van zijn ouders kan verwachten. De ouders bieden ‘holding’; een omgeving gekenmerkt door regelmaat, continuïteit, stabiliteit en afstemming. De ouder die ‘goed genoeg’ is slaagt er in om de onvermijdelijke tekorten in de interactie  constructief te hanteren en te overstijgen. In de balans tussen verstoringen en reparaties leert het kind dat spanningen te verdragen zijn.

Ouderschap en migratie

Migratie brengt een breuk teweeg zowel inter-generationeel als in de familiebanden in het hier-en-nu. Door de migratie is de identiteit van de ouders aan het schommelen naast de veranderende identiteit door deze intense levensfase overgang. De ouders missen hun eigen cultuur als ‘containment’. Ook zij hebben naar de baby uitgekeken en nu voelt het ouderschap ineens als zwaar. De Spaanse kinderpsychiater Marie Rose Moro zette ontmoetingsgroepen op voor deze ouders. Groepen die als het ware een baarmoeder zijn voor pas bevallen geëmigreerde ouders. Het spreken met elkaar herstelt de verwevenheid van culturen en brengt een nieuwe multiculturele identiteit tot stand. Bij de verwevenheid gaat het om op de toekomst gerichte nieuwe representaties en gedragingen van ouderschap. In de ontmoetingsgroepen ontstaat een lappendeken van fragmenten van identiteit die tot beschermjas of een omhullende enveloppe wordt. Sommige delen van de lappendeken zijn strijdig met elkaar, stoten elkaar af, zien er niet uit, laten een kloof tussen het zelf en het andere vermoeden. De onzekerheid van ouders in een snel veranderende wereld is soms ondenkbaar. Men verbergt de onzekerheid uit schaamte voor gezichtsverlies.

                                Illustratie: Lappendeken van Cynthia Borst

Volgens Moro kunnen we van migranten-ouders leren hoe je moet zoeken naar werkbare fragmenten tussen oude en nieuwe identiteiten. Hier krijgen alle ouders mee te maken in een snel veranderende wereld.

In het begin van het ouderschap moet je op een gezonde manier de vroegkinderlijke positie jegens je eigen ouders op kunnen geven. Dit veronderstelt de afwezigheid van een narcistische kwetsuur en een gezonde identificatie met het ouderlijke imago. Dit is een complexe opdracht die in bijzondere omstandigheden extra belast kan zijn.

De bijzondere omstandigheid van adoptie- en pleegouders

In ‘Spel in Psychotherapie‘ (2009) schreef klinisch psycholoog en psychotherapeut Eliane de Beer Hoefnagels hier een hoofdstuk over.

Ervaringen van verlies en ontreddering slaan kinderen op in een non-verbaal gebied van innerlijke ervaringen. Het kind geeft meestal geen signalen van angst en onzekerheid terwijl ze dit in spel vaak wèl laten zien.

Moeilijk gedrag van deze kinderen kan soms zo sterk en onwrikbaar overkomen dat pleeg- en adoptie ouders gauw denken aan erfelijke psychiatrische diagnoses bij de biologische ouders maar deze zeggen weinig over de mogelijkheden om contact te maken met het kind. Vaak liggen de problemen op het gebied van de emotie-regulatie maar er zijn ook problemen op het gebied van het leren en sociale problemen.

Een ‘life event’ zoals de geboorte van een halfzusje roept bij een pleeg-of adoptie kind belevingen op uit het vroegere kerngezin die niet meer gedeeld kunnen worden met de betrokkenen. Dat kerngezin bestaat niet meer in de huidige werkelijkheid. Moeilijk gedrag kan het gevolg zijn.

Pleeg- en adoptie ouders zijn soms bang om opdringerig te zijn bij deze kwetsbare kinderen of voelen zich afgewezen of buitengesloten door de houding van het kind. Maar ook het kind voelt zich alleen, niet begrepen, niet aangevoeld. Dat is de kernervaring. Het kind geeft negatieve signalen af maar heeft behoefte aan contact. De ouders moeten leren om op een subtiele manier nadrukkelijk aanwezig te zijn.

Er kan toe gewerkt worden naar een narratief waarin de geboortegeschiedenis een plek krijgt naast de ‘wedergeboorte’ in het nieuwe gezin. De houding van de therapeut is er een van meervoudige partijdigheid naar ouders, adoptie- en pleegouders, het kind, enz. Bij deze nieuw samengestelde gezinnen gaat het wat betreft de relatie tussen de stiefouder en het kind vaak om het acceptabel maken van ambivalente en ambigue gevoelens over en weer. Het gaat over het ‘gewoon maken’ van de verschillen tussen het oorspronkelijke en het nieuwe gezin.

Kunnen de ouders nadenken en praten over het verleden ook al is het pijnlijk? De therapeut moet een inschatting maken van de hechtings-stijl en de veerkracht van het systeem. Het begrip ‘goed genoeg’ ouderschap moet meteen geïntroduceerd worden.

Kinderen die om wat voor reden dan ook niet meer bij hun biologische ouders wonen betrekken deze toestand meestal negatief op zichzelf. Het gaat om de beleving van niet gewenst zijn, leidend tot een gevoel van niemand zijn of nergens echt bijhoren. Een algemeen gevoel van niet goed genoeg zijn. Kinderen met een kwetsbare gehechtheid, met trauma’s of ervaringen van afgewezen zijn of in de steek gelaten en die te maken krijgen met meerdere ouderfiguren, hebben problemen met het integreren van alle verschillende invloeden. Dat kunnen ze in de beginfase van de therapie vaak al laten zien.

Tegenoverdracht creatief inzetten

Graag bericht ik nog over een artikel dat speciaal ging over de ambivalentie in het ouderschap. Het was geschreven door psycholoog en psychotherapeut Katie-Lee Weille: ‘Ambivalence in parenthood: on creativity and destruction’.

Winnicot schrijft over de haat, de woede en de frustratie die ouders kunnen voelen in de relatie met hun kinderen en hoe hen dat kan destabiliseren. Ouders zijn gewoon net als iedereen subjectieve wezens met een innerlijke wereld, een temperament en een geschiedenis. Datgene waar je van houdt kun je ook haten. Deze ambivalentie en de algehele subjectieve ervaring van het ouderschap is een weinig onderzocht verschijnsel. De meeste literatuur gaat over de ontwikkeling van kinderen en hoe ouders hierin kunnen opvoeden. Alice van der Pas heeft het in Nederland als eerste over de psychologie van het ouderschap.

De reacties van een therapeut kunnen intens zijn en kan het werken met ouders bemoeilijken. Therapeuten kunnen als redder van het kind gaan optreden waardoor er een dynamiek ontstaat tussen de ouders en de therapeut. Therapeuten moeten iets willen doen met die dynamiek van de tegenoverdracht.

De psychologie van de ouder kan niet begrepen worden louter door de lens van een kindertherapeut. De kwaliteit van de ouderbegeleiding hangt af van de mate waarin de therapeut de ouder begrijpt en daar speelt het begrijpen van de ambivalentie een belangrijke rol in.

Ambivalentie is een conflict tussen tegenovergestelde wensen. Voor de ouder tussen liefde en haat; tussen het verlangen om vast te houden en van je af te duwen. Tederheid kan weggevaagd worden in één seconde en plaats maken voor woede. Moederlijke ambivalenties worden het strengst beoordeeld door de omgeving. Maar wat over moederlijke ambivalenties geschreven is geldt ook voor vaders.

Ambivalentie gaat gepaard met een ‘mismatch’ van subjectieve behoeften tussen ouders en kinderen. Als niets de kinderen tevreden kan stellen voelt de ouder zich beroofd, gefrustreerd en hulpeloos. De ouder is zowel subject als object in de relatie tot het kind.

In de strijd om dingen goed voor elkaar te krijgen als ouder kan deze wanhopig en boos worden op de baby en tegelijk denken dat zij/hij niet goed genoeg is. De weigering van het kind wordt haar/zijn fout. Ambivalentie komt gemakkelijk op als gevolg van allerlei pogingen om het kind te sussen en te bevredigen.

Een moeder die haar kind voor het eerst alleen naar school laat gaan kan tegelijk trots zijn op het kind maar het ook haten omdat ze door een enorme angst heen gaat over een mogelijk ongeluk.

Complementariteit als illusie

Begrijpen van ambivalenties werpt licht licht op de blokkades om over ouderlijke subjectiviteit na te denken. Waarom zouden we ons als therapeuten afsluiten van de ouder’s woede? Is dat omdat we het ouderschap bekijken in het licht van de ‘complementaire relatie’? De een zorgt, de ander wordt verzorgt? De een staat op de achtergrond, de ander op de voorgrond? De een is object, de ander subject? Als we blijven kijken naar de relatie als een complementaire relatie dan kunnen we de ouders niet meer zien als subject. Deze beperkte blik komt veel voor in de wetenschap.

Natuurlijk is de baby afhankelijk en heeft het recht op verzorging en toch kan moeder’s subject zijn niet ontkend worden. Moeder is meer dan alleen object. Het is een illusie dat de ouderlijke subjectiviteit bijna altijd complementair is aan de subjectiviteit van het kind. Winnicot suggereert dat de woede van de moeder – ofwel haar behoefte aan eigen ruimte en subjectiviteit – op een of andere manier wel afgestemd zal raken op de behoefte van de baby om onafhankelijk te worden en de behoefte om zijn ‘magische omnipotentie’ los te laten. Winnicot zegt: ‘the baby needs her hate’. Maar zo blijft de complementaire relatie in stand.

Winnicot heeft het niet over het ongemak van deze ‘haat’ voor de moeder en het conflict dat zij kan voelen over het voor laten gaan van haar eigen behoeften en haar subjectiviteit. Iedere ouder hoopt dat de eigen behoeften zullen samen vallen met die van hun kind. Ouders willen goede ouders zijn. Ze willen zich competent voelen. Dat laadt de emotionele batterijen op, is motiverend en geeft zelfvertrouwen. Het probleem zit hem er echter in dat het de ouder iets doet als deze zich niet intuïtief voelt afgestemd op het kind.

Als ouders hun zorgen hierover uiten bijvoorbeeld als de baby niet wil drinken, dan worden ze vaak afgescheept met dat de natuur zijn werk wel zal doen. Maar natuurlijke instincten kunnen ook falen. Conflicterende gevoelens bestaan. Wat als de moeder niet op kan tegen haar eigen behoefte om zelf afhankelijk te zijn of tegen het verlies van haar empathie. Wat als ze de wens heeft om de huilende baby te laten vallen? Wat dan?

Niet bang zijn voor ambivalentie

De moeder als ‘container’ is allesbehalve statisch. Een moeder kan zich verrijkt of leeg voelen, vervuld of overvol, krachtig of gecommandeerd, uitnodigend of afwijzend, enz. Ze staat steeds weer voor de spanning tussen macht en machteloosheid, tussen subjectief en objectief, tussen keuze of zonder keuze. We moeten het idee dat de moeder weigert, wraak neemt of instort confronteren. Zelfs een ‘goed genoeg’ moeder kan haar kind gaan gebruiken als ‘container’ voor haar eigen gevoelens en behoeften. Hier ligt het probleem waar ambivalentie toe kan leiden. Een ouder kan op een of andere onacceptabele manier een kind gebruiken, emotioneel of fysiek.

Van ouderlijke goedheid gaan we dan over in ouderlijk misbruik. Misschien is het omdat we hier bang voor zijn dat het moeilijk is om na te denken over de mogelijkheden die er liggen tussen goedheid en misbruik. Er is een spectrum van acceptabele en niet acceptabele ouderlijke vormen en momenten van subjectiviteit. Een rits ruw dicht ritsen of andere korte momenten van agressie zullen de liefste moeders wel kennen. Er is ook een spectrum aan goede en slechte gevoelens op het gebied van de sensualiteit. Intimiteit kan overspoeld raken door erotiek of seksualiteit en het onderscheid tussen goede en slechte gevoelens is vaak niet duidelijk. Bewustzijn van sensuele gevoelens hoeft niet automatisch te leiden tot misbruik.

Een pijnlijke confrontatie met de subjectiviteit van haar eigen moeder kan een moeder tegenhouden om de eigen subjectiviteit toe te staan. De moeder gaat zich realiseren wat haar eigen moeder tegenover haar moet hebben gevoeld.

De triade grootmoeder-moeder-baby is de kern van de ‘motherhood constellation’. De moeder werkt haar eigen relatie met haar moeder uit tijdens haar moederschap. Dit kan een bron zijn waar zij uit putten kan.

Terwijl ouders werken aan de bewustwording van hun eigen subjectieve ervaringen als kind worden ze zich ook meer bewust van de belevingen van hun ouders. Hier zit veel repareer-potentie in voor alle partijen.

Als we niet bang zijn voor ambivalentie, subjectiviteit toe staan en onze complexe en conflictueuze innerlijke wereld accepteren kunnen we heel veel repareren.

 

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Opvoedkunde, Systeemtherapie